Frysk Deiblôch

It blôch fan André Looijenga

Tersoal, fearten en in tsjerke

Posted by André Looijenga on 21/04/2014

It wie bêst peaskewaar. Hjir even in fotootsje fan Tersoal, juster begjin fan ‘e jûn. Dit fyn ik miskien dochs wol de moaiste kant om it doarp yn te kommen: fan it westen ôf.

Der steane yntusken wat minder hege beammen as earder. De âlde kastanjes by it tsjerkhôf binne fuort, en ôfrûne novimber is der ek wat omgien. De toer is dêrtroch nammerste better te sjen. In plaatsje, net?

Tersoal 20 april 2014

De foto haw ik makke fanop it brechje foar de pleats fan Nauta. Lofts fan de feart leit de iisbaan (dy’t se dit jier yn febrewaris al wer droech lein hawwe). Dizze feart rint east-west, lâns de dyk it Westerein en dêrnei mei in pear lytse meänders nei de (Snitser) Aldfeart. Ik miende dat dit wetter Mûntsefeart, of Mûntsjefeart, hjit. (De feart dy’t fan de tsjerketoer ôf sjoen noard nei de Aldfeart giet, hjit de Tsjerkefeart.)

Oant yn de tweintichste ieu rûn de feart dwers troch it doarp nei it suden ta (no de Durk Dykstrastrjitte en Wiersterwei), en ek nei it easten ta. Fan dat eastlike stik feart binne noch wat stikjes fiver en sleat oerbleaun. Juster betocht ik my pas: hee, dat wie fansels it ferlingde fan de Mûntsefeart, en dat ferlingde kaam by de Tolhúspleats út yn de Bangafeart (de ferbining tusken Poppenwier en de Snitsermar). Der wie sa dus in binnentrochfeart, west-east troch it doarp hinne, meast parallel oan in dyk(je). Dat jins hûs of pleats oan’e feart lei, wie eartiids ommers ek wichtiger as dat je oan in trochgeande dyk wennen.

Op ûndersteande (net al te skerpe) foto fan de begjin 18e-ieuske gritenijkaart fan Bernardus Schotanus à Sterringa sjogge jo de situaasje fan (fier) foar de ferbrâningsmotor. De swarte linen binne fearten en feartsjes. De súdlike feart nei de Lytse Wierren ta hjit Zoolster Vaart. It hûs rjocht efter de plaknambuorden stiet op it plak fan de Herberg op de Schotanuskaart. De feart west-east troch it doarp, dy’t ik dus as Mûntsefeart kin, rint op de kaart lâns Albada en lâns Broersma en komt út by Meers huysen; der rint in Voetpad lâns (no de trochgeande dyk) en hy liket tsjokker oanjûn te wêzen as de sydfearten.

Tersoal (troch B. Schotanus à Sterringa)

Mar: hat wat ik as Mûntsefeart kin, altiten sa hjitten? Op de Schotanuskaart stiet ek in Monike Vaart. Dy feart rint lykwols noard-súd. Tsjintwurdich is der op dat plak heechút in sleat. It noardlikste part fan de âlde Monike Vaart wie om 1725 hinne ek net al te folle mear: der stiet by printe “Droog“.

De omjouwing fan de Tersoalster tsjerke is lêste pear jier bot feroare. De beammen binne dus ferfongen. Mar ek binne twa âlde wenninkjes, dy’t ik sels ek inkeld as boufallen kind haw, sloopt. Twa nije huzen steane der no efter de tsjerke, en ûnder de toer binne se krekt begûn mei nijbou. It strjitsje foar de toer lâns, it Koumelkerspaed (âlde stavering…), ha se dêrfoar flink ferbrede. It hie miskien wol in bytsje minder breed kind, as it oan my lein hie. It sjocht der no allegear krekt wat te iepen en nijboustrjitte-eftich út foar it âldste stik fan it doarp. Fan it smelle, âlde lykfeartsje tusken de hiemen troch (net op de Schotanuskaart) is net safolle mear oer.

Ik koe no lykwols wol ús tsjerke ris (hast) rjocht út it súd wei op de plaat krije. De toer is grutstepart midsieusk, it skip út begjin 19e ieu. De tsjerke stiet net op in terp, ek al leit it hôf fansels wat heger as de rest fan it doarp. Lofts fan de âld toer it nijste hûs yn oanbou.

Tersoal, St. Vitus, súd-oansicht

Moandei, iennentweintich april 2014.

Posted in Dien, Tsjerken | Tagged: , , , , | Leave a Comment »

De tredde kear

Posted by André Looijenga on 17/04/2014

Ja, juster haw ik it Grut Frysk Diktee dus wér wûn. Ik wit ek net krekt hoe’t ik dat sa hie. In dûbeltsje op syn kant: myn tige wurdearre rivaal Jan Ybema siet ommers mar in heale flater efter my. It wie alsa in sterk dielnimmersfjild, en hooplik sil dat oare kearen sa bliuwe. It slagget my grif gjin fjirde kear op in rige.

En dus: foar it earst sa prominint op’e tillevysje. In nuvere erfaring bliuwt it en hear jinsels sa werom.  It fragen beäntwurdzjen yn it bankje foaroan wie net dreech, mar ik haw fansels mar moai de kâns sjitte litten op in gloedfolle oerwinningsspeech. In lofrede op it Fryskskriuwen en Frysklêzen… dat jo as publyk wol murken hawwe dat dat écht gjin poepetoer is… dat wy yn in aktive en positive sfear, lykas dizze moaie jûn, mei help fan de minsken fan de Omrop, ensfh. ensfh…. dat jo, dy’t hjir no nei sjogge, oer twa jier my finaal ferslaan sille mei in heale flater ferskil… dat wy mei dy taal, as wy dêr goed op passe, mear finnen mear hawwe as dat in bears überhaupt finnen hat… dat der safolle moais en nijsgjirrichs skreaun is yn it Frysk, en ek Ensafh neame, en ek de skanumodisten… en reklame meitsje foar myn boek (dat ik noch skriuwe moat)…

No ja, sa’n rede hold ik dus net yn de liveútstjoering. Mar it wie in moaie jûn. En ik haw no folpinnen genôch om in samle wurk te skriuwen.

(En dan no noch efkes applaus foar de korrektoaren, sûnder wa’t sa’n slagge dikteejûn ûnmooglik wêze soe.)

Jim kinne it diktee op’e nij besjen fia de útstjoering-mist fan Omrop Fryslân. Ik hoopje dat dizze link wurkjen bliuwe sil: http://www.omropfryslan.nl/utstjoering/frysk-diktee-fan-16-april-2014-2000

Tongersdei, santjin april 2014

Posted in Dien | Tagged: , | Leave a Comment »

Bibliotheca disputationum

Posted by André Looijenga on 10/04/2014

It hat hast in healjier stil west op dit blôch, en dêrfoar barde der ek al in hoartsje weinich. It is lykwols net sa dat ik neat mear te melden haw. Oarsom: der binne in protte saken dy’t ik fertelle kin, of dêr’t ik myn miening oer kwyt wol.

Myn wurk bygelyks. Op ‘t heden wurkje ik (wer) by de universiteit fan Grins. As ûndersyksmeiwurker bin ferbûn oan it projekt Vital Matters, dat giet om de ûntwikkelings yn de genêskunde en skeikunde yn de earste helte fan de 18e ieu. As klassikus (latinist) bin ik dus bedarre yn de wittenskipsskiednis. Jo fine in beskriuwing fan it projekt Vital Matters ûnder dizze link (N.B. in pdf-bestân), en ik attendearje jo by dizze ek mar even op it bloch (yn it Ingelsk) fan myn kollega Marieke Hendriksen.

Ik rjochtsje my yn myn ûndersyk op de proefskriften dy’t ferdigene binne yn Leien yn de jierren 1709-1738, doe’t de noch altyd ferneamde Herman Boerhaave dêr heechlearaar wie. Dy boekjes (meast dissertationes of disputationes neamd) binne in diverse en nijsgjirrige boarne foar it ûnderwiis yn genêskunde en gemy fan Boerhaave en syn konfraters. Oan de hân fan de stellingen dy’t de promoasjestudinten opnamen efteryn har proefskriften, kinst hiel wat ôfliede oer hoe’t it wittenskiplik ûnderwiis him ûntjoech yn dy tiid.

Dêroer letter grif mear. Foar no lit ik jo noch even ien fan de moaie plaatsjes sjen dy’t ik by myn ûndersyk yn de universiteitsbiblioteek yn Leien fûn haw.

Dit is de titelside fan de dissertaasje fan Cornelius vander Haghen, fan Amersfoart. Hy promovearre (by prof. Jacobus Le Mort) op 16 desimber 1715 op it ûnderwerp Melancholia hypochondriaca, de psychyske oandoening wêrby’t ien him ynbyldet fysyk siik te wêzen.

Dizze titelside haw ik útkeazen om it plaatsje: jo sjogge allegoaryske figueren dy’t de trije fakulteiten útbyldzje: Teology (ûnder), Rjochten (loftsboppe), en Medisinen as in man yn in gewaad mei algemistyske tekens derop. Tusken dy figueren yn sjogge jo de doktorshoed en de doktorsbul. Underoan yn de hoeken op finjetten de twa ‘grûnlizzers’ fan de juridyske en medyske stúdzjes: keizer Justinianus dy’t it Romeinske rjocht fêstlei en de grutte antike Grykske arts Hippokrates. Efter de godsgelearde dame sjogge jo in keammerke mei in grouwe boekekast. De ynhâld dêrfan stiet derop skreaun: Biblioth[eca] Disputat[ionum] Acad[emiae] Lugd[uni] Batav[orum], “biblioteek fan de proefskriften fan de universtiteit fan Leien”. No sa, mei dy biblioteek oan learde boekjes hâld ik my op ‘t heden dus dwaande.

Titelside fan it proefskrift fan Cornelius vander Haghen (16 des. 1715)

Titelside fan it proefskrift fan Cornelius vander Haghen (16 des. 1715)

Tongersdei, tsien april 2014

Posted in Dien, Skiednis | Tagged: , , | Leave a Comment »

Tsjerken en stinzen oarekant de Yms

Posted by André Looijenga on 09/04/2014

Ofrûne snein haw ik wer ris nei Eastfryslân west, mei de reislustige freon mei wa’t ik earder ris dy kant út west hie. (Foar noch mear reisympresjes nei de Friezen yn Niedersachsen, sjoch ek myn blochkes oer Suurhusen en oer it Sealterlân.)

Op de winsklist fan myn reisgenoat stie op it foarste plak Emden, dy stêd dy’t eins sa tichtby Grins leit, mar wêr’t je eins noait komme. Emden is wat stêdeskien oangiet, oars hertferskuorrende tryst. Om 1600 hinne wie it in bloeiende hannelstêd, dy’t kultureel, religieus en ekonomysk nauwe bannen hie mei de Nederlânske Republyk. It moat in moaie âlde stêd west ha, mei grêften en geveltsjes, in soarte fan Harns of Inkhuzen. Ek yn de Pruisyske ieuwen bleau dêr in protte fan bewarre. De nazi’s lykwols bouden dizze histoaryske stêd om ta in troch boargers bewenne stik frontliny, troch rûnom benearjend grouwe fjouwerkante betonbunkers del te plempen. Dat Emden krige dêrtroch yn it bysûnder de folle laach fan de bombardeminten. De âlde binnenstêd waard fuortfage, inkeld dy smoarge bunkers wienen net út te roegjen: noch altyd steane se der as stomme betonformaasjes yn in suterich weropboud provinsjestedsje.

De weropbou fan Emden wie in hast like grutte trageedzje as de ferwoasting. Grutstepart fan wat ea de âldstêd wie, is no ien grutte útstalling fan nei-oarlochske Dútske fantasyleazens. Dêrby komt dan noch dat Emden bot yn de perifery fan Dútslân leit, en ekonomysk frijwat yn de lytse loege nei’t it liket, dat jo kinne jin der al in foarstelling by meitsje…

Mar der binne doch noch wol wat moaie dinkjes oerbleaun yn Emden, lykas dit nuvere gebouke. In soarte fan Russysk paviljoen yn bakstien, in kiosk faaks, of eartiids in brêchwachtershúske (de plaatsjes fergrutsje har út, at jo se oanklikke):

SAMSUNG CAMERA PICTURES

En dochs moatte jo Emden besykje, hear. It Landesmuseum hat in hiel moaie, romme histoaryske kolleksje, dy’t ik elk oanried dy’t it nije Frysk Museum in tsjuster en ûnoersichtlik by-inoar fynt. De Kunsthalle skynt ek top te wêzen.

En de omkriten fan Emden fansels: terpdoarpen mei allegear midsieuske tsjerken, mei rike ynterieurs. Iepen klaai en leechfean, polderdykjes, stinzen, pleatsen. Mar dêroer aansten mear.

Fansels moasten wy earst by de Upstalsbeam del. It let-midsieuske gearkomstplak fan de (omtrint) sân Fryske seelannen, dat mytyske lieu de mémoire fan it Grutfryske ideaal, dêr moast ik dochs mar ris delkomme… Dat by de skeane toer fan Suurhusen lâns, en fan de rykswei ôf oer de buorskip Mudderpott, dan yn Wiegboldsbur rjochtsôf by de mûne, heal op ‘e doele rekke yn Moordorf (in soarte fan De Westereen foar ‘t neist), dêrfuort oer de binnenpaden fan it Extumer Kiefmoor. De dykjes waarden hieltyd smeller, wy rieden oer in bochtige reed yn it beamt. Foar in wâldspultsje ston in espeltsje lju har moed yn te drinken foar it kloatsjitten. En dan, oan ús lofterhân, ynienen, as yn in fizioen, op in terpke tusken klomske slieperige titelroazen, ferskynde it:

SAMSUNG CAMERA PICTURES

It foel my alles ta. De lizzing fan de seminten pyramide op it plak fan de eardere Upstalsbeam is eins bêst aardich. En der is dêr fierder eins ek bêst neat. De bosk is ljocht, it parkje om de stienheap simpel en kreas. Ik hie der suver fleurige flaggen fan sân moderne Fryslannen ferwachte (bgl. dy fan Westfryslân, Echt Fryslân, Grinslân, Eastfryslân, Sealterlân, Hilgelân en Noardfryslân…), mar dy wapperen dêr net. (Sa-y-sa wapperje Eastfriezen wat minder mei har flagge as by ús wenst is. En as se in flagge ha by hûs, is dat meast de fane fan in Bundesliga-klub.)

Wy ferfetten ús reis. Aurich yn de rein joech net in al te ynspirearjende yndruk. Al mei al helje de Eastfryske Wâlden it (fan de dyk ôf sjoen) yn eigenheid net echt by de Wâlden dy’t jo tusken it mear sivilisearde part fan Echt Fryslân en de stêd Grins te lizzen fine. Mar dochs, dan de histoaryske bril mar wer opset: wy rieden dochs mar moai troch it lân fan it Brookmer-brief!

Op ‘e Klaai oankaam, seagen wy nei see by Norddeich (in doarpke dêr’t oan it Waad intercity-treinen fertrekke nei Leipzig en nei Luxemburg), en stienen wy te Nessmersiel mank de kwelders te dikerjen rjochting Baltrum en Norderney. It storeinde. Justjes.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Yn Dornum holden wy fannijs ho. Op in steile terp leit dêr dizze romanogoatyske tsjerke. In typysk Eastfrysk ensemble, fan in hege sealtsjerke, mei in lyts dakruterke, en in leech breed stiennen klokhûs derneist. Spitigernôch siet de doar ticht, mar se moat binnendoar in machtich moaie útrissing ha, mei in heechalter, hilgebylden op de preekstoel, mânske hearebanken, adellike sarken en in grut barokoargel.

Tsjinoer de tsjerke stiet dit grutte âlde hûs. As it my net mist, in âld pastory, boud fan kleastermoppen en – wa wit – diels noch wol út de lette midsieuwen:

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Dornum hat yn it ferline in wichtich doarp west. In stedsje suver. Der is in merkpleintsje op de terp mei âlde herbergen. Der is in heale 16e-ieuske stins (Beningaburg), dy’t no hotel is. En der stiet dan ek sa mar in 19e-ieuske synagoge:

SAMSUNG CAMERA PICTURES

It behindige godshûs stiet noch oerein omdat it twa dagen foar de Kristallnacht oan in timmerman ferkocht waard as loads. (Foar de rest stiet Dornum der, wat de gebeurtenissen fan de jierren ’30 oangiet, net al te fraai by. Der wie in soad nazi-oanhing yn dizze noardlike doarpen. En der steane in hiele protte sneuvele nammen op de tinkplaten oan it klokhûs.)

Even fierder it bertehûs fan Enno Wilhelm Hektor (1820-1874), romantysk dichter yn it Eastfrysk, dy’t wat in tryst en miskend libben hân hat. Dit kreaze âlde boargerhûs (seker foar Noard-Dútske begripen, dêr’t se âlde wenningen meastens stikken renovearje) stiet foar de poarte nei it kastiel Norderburg:

SAMSUNG CAMERA PICTURES

It poartgebou dêrfan, mei syn elegante baroktoer, die ús suver Deensk oan. Foar ús Skandinavysk, dêre neame se it “Nederlânske barok”:

SAMSUNG CAMERA PICTURES

De stins Norderburg waard ein 17e ieu ferboud ta in wier barokpaleis. En dat sa mar yn in (tsjintwurdich) heal fergetten klaaidoarp. It kastiel is yn gebrûk as Realschule.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Dat is eink sa gek noch net. As middelbere skoalle bliuwt sa’n monumintaal gebou ommers midden yn de mienskip, en wurdt it net ôfsletten fan syn omwenners as privé-wente of as lúkse-hotel. Hjir noch it timpaan as detail. Let op de spear fan Pallas Athena (hee, de goadinne fan ûnderwiis en wittenskip…), dy’t in echte spear is dy’t út de gevel stekt:

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Nei Dornum dienen wy noch efkes de grutte stêd Norden oan. (No ja, grut, in soarte fan Dokkum.) Wat dêr seker grut is, is de Grutte Merk. Yn ‘e midden stiet de Sint Liudgertsjerke. Wat in wûnder gehiel (it koar fan de Grinzer Martinitsjerke, mei in doarpstsjerkje as skip, en in losse sealtektoer oarekant de strjitte), mei in wûndermoaie ynrjochting.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

En dêrfoaroer dít bouwurk. Jo soene tinke, sa oan dit wide plein, dat sil wol it stedhûs wêze:

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Mar it is… de menniste fermanje!

Norden wie earder, lykas Emden, in wichtige havenstêd. En boppedat in plak dêr’t religieuze dissenters bedarren, dat sadwaande dat de mennisten hjir dit pommerante stedspaleiske boud hawwe as harren tsjerke.

Noflik rieden wy noch fierder troch de âlde en nije seeklaaipolders, terpdoarp nei terpdoarp. Yn Hinte, krekt foar Emden, stutsen wy oan by de pleatslike pizzeria. (Ommers, iterij komt altyd wol klear op it Dútske plattelân.) Yn dat doarp sette ik dizze pearel op de plaat: Burg Hinta.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

In, sa’t it liket, yntakte 16e/17e-ieuske stins, mei in grêft derom, rjocht tsjinoer de tsjerke. Dat lêste makket it plaatsje helendal ôf (al slagge it yn ‘e skimer sa gau net op ien foto): it toant de bân tusken de tsjerke en de haadlinge-adel yn ‘e lette midsieuwen. Foar Eastfryslân soe it unyk wêze dat sa’n konstellaasje noch oereinstiet. In ferlykber noch hieltyd neistinoarstean fan tsjerke en stins ken ik tichterby hûs yn Roan (Roden, Huis Mensinge) en yn Ysbrechtum (Epema State).

Woansdei, njoggen april 2014

Posted in Dien, Fryskens, Skiednis, Tsjerken | Tagged: , , , | Leave a Comment »

Geef Frysk is wol wichtich én belangryk

Posted by André Looijenga on 14/11/2013

Niis haw ik even in reaksje stjoerd op in “Reade Tried”-stelling fan Omrop Fryslân: Geef Frysk is net sa belangryk (of wichtich…). Gewoanlik reagearje ik net op sokke triedden, mar dit kear gie my de stelling wol oan it hert (sa’t jo begripe sille). Ik haw wat in nuânsearre stânpunt as it om Geef Frysk giet, en omdat myn reaksje wierskynlik net yn syn gehiel (mei hear en fear en sa) foarlêzen wurde sil op de radio, set ik it hjir op myn bloch alfêst even del.

Ik fyn Geef Frysk wól wichtich. Mar ik bedoel mei “Geef Frysk” dan, dat minsken dy’t Frysk prate har bewust binne fan dy taal en der wat kennis oer besitte. Dat minsken dy’t Frysk prate yn elk gefal witte hoe’t jo “goed” Frysk brûke, krekt lykas dat al dy Fryskpraters soks ek witte oer hoe’t it heart yn it Nederlânsk.

Ik bin dus fóár Geef Frysk, omdat dat ynhâldt dat Fryskpraters har eigen taal echt serieus nimme. Dat jo it Frysk de muoite wurdich fine, litte jo sjen troch hele slimme “hollânismen” (dat binne wurden dy’t út it Nederlânsk helle wurde) út de wei te gean. Dat jo bygelyks net “hun” sizze wolle yn it Frysk, mar “har” of “harren”.

Tagelyk stiet net presys fêst wat Geef Frysk is. En dat is mar goed sa ek, want ik wol elkenien de frijheid jaan om syn taal te brûken sa’t er wol. Dêr kin bêst in bytsje Nederlânsk by yn, mar dat mei ek wol moai oerdreaun Geef wêze.

It wichtichst fyn ik lykwols dat alle Fryskpraters yn steat steld wurde om it wat mear fersoarge, saneamde “Geef”, Frysk begripe en brûke te learen. Dêrom is it goed dat der Frysk jûn wurdt op skoalle, en dêryn hawwe de media yn Fryslân (en foaral Omrop Fryslân) ek in belangrike funksje.

Yn boeken, op papier, kinne jo gerêst út en troch wurden kieze dy’t sa “Geef” binne dat de measte minsken se tsjintwurdich net brûke. In protte minsken lêze ommers ek teksten yn it Ingelsk en oare frjemden talen dêr’t wurden yn steane dy’t se noch net kenne. Skriuwers (en oare kultuerdragers) kinne better mar net te skruten wêze om saneamd “âlderwetske” Fryske wurden gewoan te brûken.

André Looijenga
(ûnder oare oersetter en winner Frysk Diktee)

Oan itselde ûnderwerp hie ik yn novimber 2011 in kollum wijd yn Ensafh: Frýsk Frysk. Dy is ek noch altyd aktueel, en kin ik jo dus fan herte oanbefelje.

Tongersdei, fjirtjin novimber 2013.

Posted in Taal | Tagged: , | Leave a Comment »

Provinsjale Steaten, bliuw fan ús wurdbyld ôf!

Posted by André Looijenga on 08/05/2013

Hjir folget de tekst fan myn opinystik (dagstelling) út de Leeuwarder Courant fan 4 maaie:

Op 24 april hawwe de Steaten ynstimd mei in nije Fryske stavering. Noch mar 33 jier nei de foarige wiziging wurdt de spelling op ’e nij oer de kop helle. De nije stavering, dy’t op de Fryske Akademy útdoktere wurdt, sil it skriuwen seker net makliker meitsje. Dizze feroarings sille ús as Friezen júst in soad enerzjy, ûnrêst en jild kostje!

Mei as doel om in Frysk ‘Grien Boekje’ gear te stallen, waard yn 2011 de Fryske Akademy oan it wurk set. De wurdboekskriuwers fan de Akademy hawwe har lykwols net beheind ta it fêstlizzen fan de stavering sa’t dy op dit stuit brûkt wurdt. Yn it foarstel dat der no leit, krijt in stik as wat gewoane Fryske wurden ynienen in hiel oare stavering.

Lit my even op in rychje sette, wat der feroarje moatte soe:
1) ‘oe’ en ‘û’: tenei allinnich noch mar in ‘oe’, wannear’t it Nederlânsk in ‘oe’ hat; dus: ‘droech’ (droog) wurdt ‘drûch’, en ‘útnoeging’ (uitnodiging) wurdt ‘útnûging’, mar ‘boek’ (boek) bliuwt ‘boek’, wylst ‘boek’ (beuk) ‘bûk’ wurdt.
2) ‘ieu’: dizze kombinaasje wurdt ôfskaft; it wurd ‘ieu’ (eeuw) moatte wy tenei dus as ‘iuw’ skriuwe.
3) yn frjemde wurden moat op guon plakken in ‘f’ ynstee fan in ‘v’, en in ‘s’ foar in ‘z’ komme; it komt er op del dat it tenei ‘telefyzje’ wurdt omdat ‘fyzje’ as apart wurd bestiet, mar dat tagelyk ‘advys’ as stavering bliuwt omdat dat gjin gearstalling mei ‘fys’ is.

Oer dat lêste punt wol ik it hjir net hawwe. It staverjen fan frjemde wurden op syn Frysk wie al in tizeboel, en it sil mei dit foarstel ek in griemboel bliuwe.

Yn de foarstelde nije stavering moatte skielk ek hiel gewoane Fryske wurden oars skreaun wurde. Net langer dus: ‘ieu’, ‘droech’, ‘útnoegje’, ‘útnoeging’, ‘spoek’ of ‘boekebeam’. En miskien komt der noch wol in langere list mei feroarings.

Mei de niisneamde wurden wie eins neat oan de hân. Wy skriuwe se mear as hûndert jier sa. Wêrom soe no har stavering feroare wurde moatte? De nije stavering soe “better te learen” wêze, “konsekwinter” wêze as de âlde.

Dat it Frysk skriuwen better te learen is nei dizze wiziging, is grutte ûnsin. Der feroaret eins fierste min, om oanlearen makliker te meitsjen! Wy bliuwe sitten mei tûkelteammen as bgl. ‘bleaun’ en ‘freon’, of ‘heare’, ‘ferstjerre’ en ‘misêre’. En dan haw ik it noch net iens oer it staverjen fan de brutsen twalûden. Om écht effekt te hawwen op de ‘learberheid’ binne folle gruttere feroarings nedich!

Mar fansels kin soks net. It omgoaien fan de stavering betsjut ommers tagelyk it fernielen fan ús wurdbyld. In dúdlike stavering bestiet ommers net yn it foarste plak foar wa’t skriuwt, mar foar de lêzer! Trochdat wy wurden itselde skriuwe, kinne wy dy wurden makliker lêze. Hoe mear Frysk oft minsken om har hinne sjogge, hoe better se it úteinlik ek skriuwe. Dat der wat útsûnderings yn in histoarysk groeide staveringstradysje sitte, is faaks sels nammerste better foar de lêzer. Tink oan de drege staverings fan it Ingelsk en Frânsk: dy funksjonearje krekt omdat it wurdbyld de ôfrûne ieuwen itselde bleau.

De Fryske taal is fan ús dy’t Frysk prate, lêze, skriuwe. As wy Frysk skriuwe, is it bêste om safolle as kin oan te sluten by hoe’t oaren skriuwe. En skreaun hawwe. Wy moatte ús dêrby gjin feroarings of beheinings yn ús Frysk diktearje litte troch bemuoisuchtige ynstânsjes.

De Standertwurdlist, dy’t der no fan Provinsjale Steaten komme moat, wurdt lykwols net in gewoan staveringsadvys, mar in wet. It sil in wet wêze, dy’t foarskriuwt hokker wurden en farianten fan wurden tenei offisjeel Frysk binne. Wat dy wet net goedkart, mei dan net mear brûkt wurde yn it ûnderwiis, lykas Henk Wolf (dosint Frysk oan de NHL) ynkoarten yn detail útlizze wol.

Hat it Frysk op staveringsmêd ferlet fan feroarings en nije strange rigels? Wylst in soad âldere Fryskskriuwers noch altyd net wend binne oan de stavering fan 1980?

Nee! Mei dizze nije stavering giet in protte enerzjy (en jild) ferlern. Gemeenten en provinsje kinne better helpe om mear Frysk sichtber te meitsjen yn de publike romte. Frysktalige media oerein te hâlden en te befoarderjen. De taal in better plak yn it ûnderwiis te jaan. Helpe dat it Frysktalige plattelân de moed net opjout troch krisis en twongen skealfergrutting. Stypje dat wy Friezen mei-inoar Frysk praten en skriuwen bliuwe.

Lit dit ‘Griene Boekje’ sá net trochgean, Provinsjale Steaten!

André Looijenga (*1982) is û.o. redakteur fan it literêr tydskrift Ensafh, en twafâldich winner fan it Grut Frysk Diktee.

Woansdei, acht maaie 2012.

Posted in Skreaun | Tagged: , | Leave a Comment »

Opinystik tsjin staveringswiziging yn LC

Posted by André Looijenga on 02/05/2013

Rûmte foar romte

Op kommendeweis yn de Leeuwarder Courant: in opinystik fan my oer de nije Fryske stavering. In ûnnedich en ûnnoazel plan, dat boppedat fêst sit oan in tige strange regulearring fan it offisjele Frysk. It Fryske Griene Boekje wurdt gjin freonlik helpmiddel by it goed, geef en linich Fryskskriuwen, mar in oppressyf stik ark om de Fryske taal in wrâldfrjemde en tige beheinde noarm op te twingen. It giet op ‘e kop ferkeard: aansten sitte wy oantangele mei in healbakken ‘nije’ stavering en folle minder frijheid foar it Frysk yn ûnderwiis en amtnerij!

Hjir alfêst in lyts priuwke fan myn opiny-artikel yn de Ljouwerter:

Om écht effekt te hawwen op de ‘learberheid’ binne folle gruttere feroarings nedich! Mar fansels kin soks net. It omgoaien fan de stavering betsjut ommers tagelyk it fernielen fan ús wurdbyld. In dúdlike stavering bestiet ommers net yn it foarste plak foar wa’t skriuwt, mar foar de lêzer! Trochdat wy wurden itselde skriuwe, kinne wy dy wurden makliker lêze. Hoe mear Frysk oft minsken om har hinne sjogge, hoe better se it úteinlik ek skriuwe.

Tongersdei, twa maaie 2013.

Posted in Skreaun, Taal | Tagged: , | Leave a Comment »

Totalitêre taalbazen?

Posted by André Looijenga on 29/04/2013

Ik bin bliid dat der dit wykein einlings in bytsje opskuor ûntstien is oer de Nije Stavering en oer de Standertwurdlist. Lit myn miening dúdlik wêze: de leksikografen fan de Fryske Akademy binne fierste fier gien yn it konstruearjen fan in stavering dy’t har doel foarby sjit, en fan in taalnoarm dy’t net oerienkomt mei it Frysk fan ús hjoeddeiske literêre tradysje!

Te’n langen lêste hat de Omrop it nijs oer de nije stavering opheind. Hjir in linkje nei it berjocht op harren webside. Der is in koart petearke te hearen mei Anne Dykstra, fan de Akademy. Djip dollet it petearke oars net.

Der is lykwols folle mear oan ’e hân as in ûnnedige oanpassing fan ús stavering. (Ik sis mar efkes ús stavering; wat doel en wat rjocht hawwe Akademy en Steaten oars ús harren likegoed subjektive standerts op te twingen!?)

De Standertwurdlist sil nammentlik ek in rjochtline wurde tsjin it dialektferskaat sa’t dat binnen ús ynformele Fryske standerttaal bestiet. Dêrby liket it derop dat de Standertlist gauris yngean sil tsjin wat in grut part fan de Fryskskriuwenden as foarkarsfoarmen sjocht. De kommisje fan de Fryske Akademy skynt blykber de foarkar te jaan oan ‘rûmte’ boppe ‘romte’. Deselden ûnder jo dy’t it Frysk Hânwurdboek kinne, dat troch likernôch itselde team gearstald is, sil dy foarkar foar ‘Wâldsk’ klinkende farianten net ûnbekind foarkomme.

Lês oer dizze temûke oanslach op de Fryske skriuwtaal foaral ek dit stik fan Henk Wolf op It Nijs en dit stik fan Abe de Vries.

Frije Fryskskriuwers, lit ús ús taal net diktearje troch bemuoisuchtige saakkundigen, dy’t better bettere wurdboeken skriuwe kinne ynstee fan Nijfryske wetsteksten!

Soene jo, as Fryske media, nijsgjirrich wêze nei de miening fan in engazjearre taalbrûker dy’t de stavertradysje en de leksikale rykdom fan it Frysk ferdigenje wol, dan fine jo myn kontaktgegevens ûnder it kopke Oer dit blôch.

Moandei, njoggenentweintich april 2013.

Posted in Taal | Tagged: , , , | Leave a Comment »

Drûch, iuw, telefyzje…

Posted by André Looijenga on 29/04/2013

Woansdei, 24 april 2013, hawwe Provinsjale Steaten besletten om mei te gean yn it útstel fan de Fryske Akademy ta it wersjen fan de stavering. Sûnder dat dêr echt omtinken foar west hat yn de reguliere Fryske media, is no it proses yn gong set om yn in stikmannich details ús Fryske stavering ridlik yngripend te feroarjen. Dat dit sa ‘stikem’ bart, noasket my min. En boppedat haw ik ek noch wol mear fûnemintiele beswierren tsjin it (wer) feroarjen fan de Fryske stavering.

Om te soargjen dat der yn elts gefal omtinken komt foar dizze kwestje, haw ik in gastbloch skreaun foar Neder-L, it elektroanysk tydskrift foar nearlandistyk. Hjir lêze jo it: http://nederl.blogspot.nl/2013/04/een-nieuwe-spelling-voor-droog-eeuw-en.html

Lit ús foarkomme dat sokke gewoane Fryske wurden as ‘droech’, ‘ieu’, ‘útnoeging’, ‘spoek’ en ‘boekebeam’ net ynienen fan stavering feroarje sille!

Moandei, njoggenentweintich april 2013.

Posted in Skreaun, Taal | Tagged: , , | Leave a Comment »

Ensafh Grutte Gedichtejûn: 31 jannewaris

Posted by André Looijenga on 06/01/2013

Op 31 jannewaris 2013 organisearret it Literêr Tydskrift Ensafh foar de twadde kear in Grutte Gedichtejûn yn Café Vellinga yn Snits.

Alle dichters, yn hokfoar taal ek, binne wolkom om harren fersen heare te litten. Leafhawwers fan poëzij meie ek it poadium op om harren favorite gedichten foar te dragen.

Kom allegearre! It sil grif allyksa’n prachtjûn wurde as ferline jier!

Gedichtejûn 2013

Snein, seis jannewaris 2013

Posted in Skylk | Tagged: | Leave a Comment »

Rêd de Obe en de Fedde! (LC-ferzy)

Posted by André Looijenga on 08/10/2012

Ofrûne sneon stie yn de Ljouwerter Krante it ûndersteande ynstjoerd brief (‘Te Gast’) fan my:

Rêd de Obe en de Fedde!

Nije wike freed, 12 oktober, is de útrikking fan trije provinsjale literêre prizen. Foar de bêste oersetting nei (of út) it Frysk is der de Obe Postmapriis, en foar it bêste Fryske literêre debút binne der de Fedde Schurerpriis en de Fedde Schurer Publykspriis. It is lykwols mar de fraach oft it feestke by de útrikking wat slagje wol. Yn har nije kultuernota kundiget de Provinsje Fryslân ommers oan dat dizze trije prizen ôfskaft wurde.

De ‘Fedde’ en de ‘Obe’ binne oerstallich ferklearre, sûnder echte argumintaasje. Ien grutte priis bliuwt oer. De Provinsje hat blykber wol wurdearring en prizejild oer foar it oeuvre fan âlde Fryske skriuwers (lykas Gysbert-winner Durk van der Ploeg), mar net foar eksellinte Fryske oersetters of foar fernijend nij wurk fan jongere skriuwers.

Yn de kultuernota hat de Provinsje de mûle fol oer it belang fan it Frysk. Essinsjeel is dêrby dat it Frysk ek in taal bliuwt om te skriuwen en te lêzen. Dat der boeken yn útkomme, in literatuer bestiet, en der wurdearring is foar útsûnderlike prestaasjes. Ynstee fan wurdearre, wurde nominearden en kânshawwers misledige trochdat de Provinsje no witte lit dat harren priis eins net nedich is.

As ik in synikus wie, soe ik de Provinsje fan desynteresse yn de Fryske literatuer betichtsje. Foarearst hâld ik it op in fersin. It ôfskaffen fan de Obe en de Fedde is folslein yn tsjinspraak mei de teneur fan de nota. It giet dêryn om minsken mear ‘meidwaan’ te litten yn de Fryske kultuer. Literêre prizen dy’t omtinken generearje foar nije skriuwers en foar oersettings, binne júst hiel goede middels om de minsken yn Fryslân mear foar it skreaune Frysk te ynteressearjen.

De oersetting dy’t wy as sjuery útkard hawwe, ‘De Hobbit’ fan Tolkien, troch Anne Popkema, is op himsels al in argumint om de Obe te behâlden. Masterlik linich en geef Frysk, troch in jonge oersetter: in klassiker dy’t âld en jong, Frysksinnich of net, oansprekke sil.

Achte leden fan Provinsjale Steaten, jo kinne it ôfskaffen fan dizze wichtige prizen noch tsjinhâlde! Jo kinne in amendemint op de kultuernota yntsjinje en stypje om de Obe Postma- en Fedde Schurerprizen te behâlden. Ek mei in bytsje middels, en foaral de júste minsken, kin de organisaasje en promoasje by de prizen folle better as dit kear. Lit de prizen net it wikseljild wêze op de kultuerbegrutting! Ik fertrou op jo wiisheid, en jo leafde foar it Frysk.
.
André Looijenga, lid advyskommisje Obe Postmapriis

Posted in No-tiid, Skreaun, Skylk | Tagged: , , , , , | Leave a Comment »

Rêd de Obe en de Fedde!

Posted by André Looijenga on 03/10/2012

Nije wike freed, 12 oktober, wurde yn Tresoar trije wichtige provinsjale literêre prizen útrikt: de Obe Postmapriis, foar de bêste oersetting nei of út it Frysk, en de Fedde Schurerpriis en de Fedde Schurer Publykspriis, beide foar de bêste debutanten yn it Frysk. Ik haw sels dit kear mei in soad nocht lid west fan de advyskommisje dy’t in winner foar de Obe Postmapriis foardroegen hat. Boppe in sterk fjild fan gadingmakkers stuts neffens ús ien oersetting mei kop en kont út: De Hobbit, fan J.R.R. Tolkien, oerset troch Anne Tjerk Popkema.

Wilens wy ús winner lêsten bekendmakken, waard allinken dúdlik dat Deputearre Steaten yn har nije kultuernota in oare takomst foar de Fryske kulturele prizen sjogge. In takomstbyld dat my min oer it mad kommen is:  de Obe Postmapriis en de Fedde Schurerprizen wurde fuortbesunige!

Ofrûne freed wijde ik it foaropwurd fan de digitale ensafh (dêr’t ik sûnt koarten einredakteur fan bin) oan dizze hommelse likwidaasje fan twa emininte provinsjale prizen. Dêryn sitearre it folgjende ferdikt út de Haadlinen yntegrale beliedsnota taal, kultuer en ûnderwiis 2013-2016:

“Mei it ynstrumint prizen sette wy yn op de aktive dielname fan Friezen op it mêd fan kultuer, taal en ûnderwiis. Tagelyk stimulearje wy mei ús prizen op it mêd fan keunst, toaniel, literatuer, muzyk, foarmjouwing en arsjitektuer by útstek de talintûntwikkeling dy’t nedich is foar kreativiteit as produksjefaktor. Wy sette de kommende perioade yn op minder prizen: foar elk (boppeneamd) kultuermêd ien. Wy kinne de middels op dy wize effektiver ynsette, it prizejild ferheegje en mear omtinken jaan oan organisaasje en útrikking fan prizen.”

Yntusken wurdt dúdliker wat dit betsjut: gjin provinsjale prizen mear foar oersettings en boeken fan debutanten; inkeld de Gysbert Japicxpriis hat besteansrjocht neffens it Provinsjehûs!

Ik wol hjir fierder net werhelje wat ik yn ensafh skreau, en jim grif al lêzen hawwe. Net allinnich wurde de Obe- en Fedde-winners fan dit jier misledige ynstee fan wurdearre troch koart foar de útrikking it opdoekjen fan de prizen te melden, mar dizze lytse besuniging betsjut in ûnbegryplike en ûnferantwurde kealslach yn it Frysktalige literêre fjild. De beide prizen besteane net om’e nocht, al wer in lytse tritich jier. Der hat yn de ôfrûne desennia in stream oan kwalitatyf goede Fryske oersettings en oan sterke literêre debuten west, dy’t it omtinken, de stipe en de wurdearring fertsjinne hat dêr’t dizze prizen mei foar soargje. Doe, dit jier, en, as it mei, yn de takomst.

Hoe belangryk goede Fryske oersettings binne foar it Frysk, wurdt gauris ûnderskat. Ferfryskings út de wrâldliteratuer, sawol fan erkende klassikers as fan populêrdere titels, kinne doarren wêze dêrtroch’t lêzers it skreaune Frysk yn lutsen wurde. Oersettings nei it Frysk ta dy’t derta dogge, sitte op it spannende snydflak tusken literêr keunstnerskip en tsjinstber wêzen oan it oersette wurk, it lêzerspublyk en de doeltaal.

Mei eltse slagge oersetting wurdt it Frysk in bytsje in gruttere taal, wurdt der in stikje bûtenwrâld ta-eigene en tagonklik makke, wurdt it Frysk wer ris goed teste op wat wy allegear mei dy taal wol net kinne. En dêrmei is it oe sa wichtich dat sokke oersettings by de minsken komme, dat âlde en nije Frysklêzers derfan genietsje kinne.

Sûnder dat dat no ús doel wie as advyskommisje, past Anne Popkema syn mear as treflike ferfrysking fan De Hobbit presys by ien fan de pylders ûnder de nije kultuernota: meidwaan… ferbine…. Júst in oersetting as dizze is op himsels al prachtige reklame foar it Frysk as lês- en skriuwtaal! Ek foar dyjingen út Fryslân dy’t it Frysk (spitigernôch) net of amper fan hûs út meikrigen hawwe. Dat der yn it Frysk oersettings ferskine lykas De Hobbit, soe eins al genôch oan argumintaasje wêze moatte om it ôfskaffen fan de Obe Postmapriis tsjin te hâlden.

It ôfskaffen fan de Obe Postmapriis en de Fedde Schurerpriis kin noch opkeard wurde!

Achte leden fan de Provinsjale Steaten, jo kinne in amendemint yntsjinje en stypje om dizze twa wichtige provinsjale prizen, dy foar oersettings en dy foar literêre debutanten, fuortbestean te litten. Ik betrou op jo wiisheid en ynsjoch en op jo leafde foar it Frysk, dat jo de Obe Postma- en Fedde Schurerprizen net behannelje litte as wikseljild op de begrutting dy’t efter de nije kultuernota beskûl giet. De Fryske taal hat ommers ferlet fan in bloeiende Fryske literatuer, dy’t wurdearring fertsjinnet troch mear as ien literêre priis.

Ik hoopje dat jo myn grutte soargen oer it nije prizebelied diele, en dat jo helpe wolle om de nije provinsjale kultuernota op dat mêd te ferbetterjen.

Woansdei, trije oktober 2012.

Posted in No-tiid, Skriftekennisse, Skylk | Tagged: , , , , , , , | 2 Comments »

Hâip

Posted by André Looijenga on 21/09/2012

It is de jûn fan freed 21 septimber 2012. It skynt dat in pear kilometer fan my ôf, yn Haren, in stik as wat simpele idioaten oan it rellen slane. Mei kamera’s derby, dy’t der winliken op stiene te wachtsjen. Hoe krekt, en mei hoefolle skea, dat heare wy moarnier wol. Wêr’t it my om giet, is hoe’t it kin dat barren sa grut wurden is dat it op dit momint dêr yn it filladoarp sa út de klauwen rint.

De rellen, slaanderij en fernielings dêr yn Haren binne in moai foarbyld fan it misfunksjonearjen fan de konvinsjonele nijsmedia yn in tiidrak fan ynternet. It is nijs dat makke is troch it nijs. It misferstân dat op Facebook ûntstien wie troch in lyts fersin fan dat fanke út Haren, waard begjin fan’e wike al oppakt troch de ‘âlde’ media. Dêrmei waard it útfergrutte, krige it de foarm fan soundbites en koarte nijs-item‘kes, koe it him pas echt ferspriede bûten in lytse krite om Haren hinne. It event waard kreëarre troch it by fersin kreëarjen fan it event sa’n soad omtinken te jaan.

Normaal soene jo tinke dat eat pas nijs is as it bard is. As it bart, moat der ferslach fan jûn wurde. Driigje te barren is wichtich foar de omwenjenden en de plysje om te witten, mar dat is noch gjin nijs. Dat is sensaasje, is opstokeljen. Dat sjoernaals en kranten sok lokaal non-nijs sa graach opheine en fierder de wrâld ynhelpe, sjoch ik in symptoam yn fan de delgong fan de tradysjonele nijsmedia. In slim tekoart, júst wylst fan goed-ynformearre nijsfoarsjenning sa’n ferlet is.

Nea wie der safolle nijs. En tagelyk wurde de berjochten deroer troch minder minsken makke. Nijsmedia draaie om de output, it útpoepen fan berjochtsjes foar de rappe konsumpsje. Seker de kranten sitte yn finansjeel swier waar, dat se besunigje. Eftergrûnen, neier ûndersyk, spesjale ekspertise, neifreegjen, omtinken foar langer duorjende ûntwikkelings, oandacht foar wat bart op plakken dy’t tafallich rûnom hyped wurde — binnen de logika fan in (neo-liberale) koartetermyn bedriuwsfiering is dat alles dat relevante sjoernalistyk ynhâldt, net wichtich.

Nijs wurdt produsearre troch minsken dy’t efter har kompjûterkes sitte. Fansels skriuwe dy minsken wol oer dingen dy’t echt barre; fansels skriuwe regionale media ek oer dingen dy’t regionaal wichtich binne. Besunigje op minsken yn dizze sektor soarget lykwols sûnder mis foar minder ferskaat en minder kwaliteit. Nijsprodusinten dy’t output leverje moatte efter har kompjûterkes, sille net oars dwaan kinne as ynformaasje oernimme. En leafst sa folle sa gau as kin. In gefolch dêrfan binne hypes dy’t koart as in goarre (as in virus) har ferspriede, troch it neipraten fan wat op in oar plak al sein of skreaun wie. Dy pear minsken dy’t yn dit lân noch nijsredaksje binne, kinne dêrby net folle mear lêze as Nederlânsk en Ingelsk wat laat ta in blikfjild op de wrâld dat it grutste part fan de wrâld oerslacht. Twaddehâns nijs, opbakte klykjes út Ingelân en Amearika…

Dêrby komt dan noch dat efter de kompjûter sittend de dingen dy’t yn it smelle ramt fan it byldskerm passe grutter lykje as dat se binne. Nijsredaksjes dy’t alle dagen inkeld byldskermwurkje, oerskatte útsoarte it ynternet, de social media en ûnnoazele YouTube-filmkes. Sa hype se lytse dingen ta oaljefanten dêr’t rellen fan komme. Nijsmedia moatte har wat dat oangiet beheine ta wat echt bart, ynstee de driging fan barren ta in barren oan te boazjen. Mar dy media moatte foaral de moraal en de middels (werom)krije om fierder te sjen as de noas lang is, om dingen yn ferhâlding te pleatsen, haad- en bysaken te ûnderskieden, en better te freegjen en te sykjen.

Yn Haren rêde se moarn de rotsoai wol wer op. De skuld fan slaanderij en fernielings leit by wa’t sokke harsenleaze stommiteiten begiet. Mar dat al dat gedoch überhaupt plakfûn yn Haren, dat koe barre trochdat sleauwe nijsredaksjes in fait divers oer it ‘oe sa hippe’ Facebook opklopt hawwe ta in nasjonaal event.

Freed, iennentweintich septimber 2012.

Posted in No-tiid | Tagged: , , | Leave a Comment »

Tweltsjes

Posted by André Looijenga on 27/07/2012

Hoe’n bytsje wurden kinst nedich ha om in ferhaal te fertellen? Yn twa, trije sinnen kin in hiel plot besletten wêze. Ien alinea kin gauris genôch wêze en fetsje in hiel libben, fiktyf as net, gear.

Noch koarter: jin beheine ta 140 tekens.

Soks besiket Geart Tigchelaar op it heden. Hy twitteret ultra-ultra-koarte ferhaaltsjes. Yn it Frysk is er dêr grif de earste yn. Literatuer op de hiele koarte baan.

‘Moarn yn ’e werkânsing, jonge,’ hie se sein. Se bedoelde dat er in dikke kloat wie en dêr hie se gelyk oan. Wer it shirt binnenstbûten.

Sa’n bytsje alle twa dagen bringt Geart Tigchelaar in nij tweltsje yn de wrâld. As swellen dûkelje se efter de miggen oan op it hiem. It giet yn mar in pear wurden, dat der moat in punt yn sitte. Fluch even oarsom.

Geart syn tiger-as-tige koarte teltsjes fynst fansels op Ensafhtsjetter (twitter), en op facebook by Literêr Tydskrift Ensafh. By wize fan retweet noch mar ien:

It wurdboek dat er der op neisloech wie net grutternôch, it stie der net yn. It moast wol, want mem wie krekt yn har skrobearrings. 

Moandei, tritich july 2012.

Posted in Skriftekennisse | Tagged: , , , | Leave a Comment »

Esperanto for de Friezen!

Posted by André Looijenga on 26/07/2012

Yn’e kast haw ik in behindich boekje, dêr’t it griene omkaft fan oer de jierren brunich wurden is. Yn 1933 is it útjûn, mei heechstimde ferwachtings. De foarkante is dernei: strakke letters (foar dy tiid), in steande swarte rjochthoek mei in stjer grien útsparre. Esperanto for de Friezen! – Frysk Esperanto-learboek I. De auteur wie in C. Hettema. Diel twa haw ik net.

It hat in foaropwurd fen it bistjûr fen it S.D.F.F. en de gearstalder:

Yn 1911 sloech de forneamde strider for Esperanto Dreves Uiterdyk, ek bikend as foarstrider fen ús memmetael, it Frysk Selskip foar him to stypjen by de útjefte fen in Esperanto-kaei (lyts learboekje) yn it Frysk. It Selskip seach dêr, sa’t it liket, gjin ljocht yn, en de útjefte gyng oer. Yn it Kristlik Selskip wier W.P. Cnossen dodestiids in warber foarstrider, mar earst yn 1921 joech de Jongfryske Mienskip it foarbyld mei it opsetten fen in Esperanto-leargong; yn 1925 folge in twadden-ien; hjirút wei is it Esperanto-forieningswêzen yn Fryslân opwoechsen. De Mienskip hat spitigernôch de lêste jierren it Esperanto as forkearstael mei it útlân allinne yn it karbrief. De rop “Fryslân en de Wrâld” moat lykwols folksriem wirde!

It Soasiael-Demokratysk Frysk Forbân wol dêrta it brûken fen Esperanto as ynternasjonale helptael fen it hiele Fryske folk sa krêftich mûglik foartsterkje. Wrâldboargerskip is allinne bisteanber op grounslach fen it eigene. Hwet mear der Esperanto leard wirdt fen’e Friezen lâns de wei fen hjar memmetael, hwet rûmer en frijer hja hjar ûntjaen kinne.

Dit learboekje moat sines dêrta dwaen. It is sa gearstald det it brûkt wirde kin by ienfâldige leargongen en teffens tsjinje kin by selsstúdzje.

(…)

It doel is fensels meidertiid in wiidweidiger Frysk Esperantowirdboek út to jaen. For it lêzen hoopje wy ienfâldige Esperantoliteratuer en maklik to bisetten Fryske teksten mei de oersetting dernjunken yn’e hannel to bringen. Bynammen scil ek oandacht jown wirde oan de forsprieding fen de klassike wirken út’e wrâldliteratuer yn Esperanto, om los to kommen fen de leije fen de Hollânske oersettingen.

Stypje ús wirk troch dit boekje oan’e man to bringen!

Wird lid fen it Forbân en de Federaesje fen Arbeiders-Esperantisten!

No sa. Oer dizze Cornelis Hettema kin ik op it earst neat fine. Faaks hie er te krijen mei de Utjowerij Boekhannel “De Fûnk” yn Hirdegeryp – grif ferbûn oan it neamde S.D.F.F. – dêr’t it boekje útkaam is. (Op it foarblêd stiet lykwols, prozaysker: Stiens T. Herder ’33.) Doedestiids wie foar 50 sinten it lesboekje, diel 1 út de rige ‘Fryslân en de Wrâld’, te besetten.

Moai om te sjen hoe’t foarstehelte 20e ieu Jongfryske ideälen gearkamen mei ynternasjonaal stribjen nei wrâldboargerskip, dêr’t it Esperanto in fehikel fan waard. Sij it, lykas faker, mei in bytsje fertraging. Dreves Uitterdijk (1866-1940) fan Readtsjerk hie yn Nederlân de pionier west op it Esperanto-mêd. Foar it Selskip wie it yn 1911 miskien noch wat te útwrydsk, sokke útlânske hypes.

Mar grutte plannen hiene de Fryske Arbeiders-Esperantisten al yn’e jierren tritich. Frisujo kaj la mondo! La ĉielo estas la limito! Wat soe der fan op’e hispel komd wêze…?

It boekwurk dêr’t ik sels foar it earst mear te witten kaam oer de ‘ynternasjonale helptaal’ heucht my noch. It stie yn in úthoeke fan de Snitser bibleteek, en bearde al wat minder selsbetrouwen. Mei nuvernocht lies ik de lesmetoade troch fan in man, waans namme ik fergetten bin (in âlde autodidakt fan foar de oarloch, neffens de persoanlik kleurde ynlieding). Gielich papier, typmasjineletters, naïve tekeninkjes om de betsjutting fan foarsetsels út te lizzen.

It luts my oan, stjitte my ek wat ôf. It knullige faaks dat it Esperanto oer him ha kin, benammen yn in taalboekje dat al te bot op’e hoksen giet. It út’e-tiidske ideälisme is te priizgjen, mar dat promoatsjen fan ienfâld… né, tanke.

Likegoed wie reklame meitsjen foar in simpel, neutraal kommunikaasje-ark krekt wat de betinker besocht hat. Op 26 juny 1887 seach yn Warschau in earste boekje fan L.L. Zamenhof (skûlnamme dr. Esperanto) oer syn taal it ljocht. Ynternasjonale Taal. Foaropwurd en komplete lesmetoade. “Por Rusoj”. Foar mar 15 kopeken wie it fan jo.

Dat, kinst sizze, it Esperanto hat hjoed syn 125e jierdei.

Konstruearre talen mei ik wol lije. It ompielen oan taal, oft it no in ‘echten’ is, of in sels optochten, mei ik ek sels graach dwaan. Dat: fen herte lokwinske, Esperanto, kaj ankaŭ multajn jarojn!

Koartlyn kaam it boek Een wereldtaal (2004) fan Marc van Oostendorp my op’en paad. In hiel goed skreaune skiednis fan it Esperanto, oer Zamenhof dy’t fan 1887 ôf allinken syn hobby útwaaksen seach ta in wier ynternasjonaal fenomeen, oer hoe’t de taalbeweging him ûntjoech, oer oare keunsttalen, en oer de literatuer dy’t yn it Esperanto makke is.

Dat lêste hat in soad betsjutten foar hoe’t Zamenhof syn taal nei fiiffearn ieu hieltyd noch libbet. It Esperanto fan de (âlde) learboekjes hat in oerdreaune fokus op it lytse tal taalrigels, de simpelens, de trochsichtigens.

Koarte sintsjes. Rasjoneel en positivistysk. Tak-tak-tak. La infanoj estas en la lernejo. [De bern binne yn de skoalle.] Ili skribas en la kajeroj. [Hja skriuwe yn de skriften.] Kie staras la instruisto? [Hwer stiet de ûnderwizer?]

No ja, jo moatte net te dreech begjinne fansels. Underwylst haw ik lêzendewei leard dat it Esperanto in libben fûn hat foarby de lesboekjes. Dat der rillegau mei wille om-eksperimintearre waard mei Zamenhof syn útfining. Mei foar- en efterfoechsels is it leksikon ûnbidige út te wreidzjen. De ienfâldige, heldere grammatika (‘yn in oere tiids te learen!’, gjalpe it hûndert jier lyn) hat him ûntjûn ta in libbene en ynventive kreoaltaal.

De ynternasjonale tuskenyn-taal sil it Esperanto foarearst wol net mear wurde. Mar 125 jier nei de earste publikaasje hat it altyd noch in oanhing dêr’t in skrutene jonge dokter yn it troch de Russen besette Warschau fan 1887 kwalik fan dreame kind hie. Dichters, oersetters en romanskriuwers hawwe it ferrike ta wat hiel eigens. Makliker is it der net drekt op wurden. Eleganter faaks al. Knullich en knoffelich is it perfoarst net en, op grûn fan wat Van Oostendorp meldt, smakket it nei mear.*

Boppedat hat it in wrâldwide taalmienskip (yn alle gefal likernôch fan it formaat fan it Frysk) dy’t fan har taal bewust is, en der kreätyf yn is, yn in mjitte dy’t ik foar it Frysk jerne winskje soe.

Tongersdei, seisentweintich july 2012.

*) In nijsgjirrich boekje dat it Esperanto ál as in komplekse taal, ynstee fan as in pear simpele rigeltsjes, beskriuwt, is: Christopher Gledhill, The Grammar of Esperanto. A corpus-based description (München 1998).

Posted in Lêzen, Taal | Tagged: , , , , , , | Leave a Comment »

dat wetter dy wurden wat krêft wat krêft ha se prins

Posted by André Looijenga on 07/07/2012

Twa dagen yn it foar wist ik noch fan neat, mar ein april rûn ik sa mar mei in goeie freon fan my troch Szczecin (Stettin). Ungefear like fier fan Grins ôf as Parys, mar wat in oare wrâld! It wat suterige en skurve fansels, dêr’tst dy op ynstelst by in eastlike reis. In âlde stêd dêr’tst noch oan sjochst dat nije minsken in generaasje as wat lyn op’e nij mei begûn binne. Mar de measte yndruk kaam fan de taal.

It wie lang lyn dat ik yn in lân wie dêr’t de taal my sa frjemd wie. En yn Poalen komst ûnder de taal net út. Reklame bestiet dêr folle mear as by ús út teksten, mei lange en ûnwerkenbere wurden. Reklamebuorden boppedat ûntbrekt it net oan yn Poalen, dat by it binnenriden fan elk doarp slacht it Poalsk dy wer foar de snuffert. Der is mar ien remeedzje: besykje om it (in bytsje) te learen.

Przepraszam, nie mówię po polsku… Us earste wurdsjes hiene wy daalks nedich, doe’t wy de jûns yn Szczecin by de tramhalte stiene. Oft it wie dat ús Nederlânsk yn’e fierte deselde klang hie, of dat wy yn uterlik bêst Poalen wêze koene, of dat de stêd sa mei de rêch nei it bûtenlân leit dat se op bûtenlanners alhiel net fertocht wiene, mar wy waarden hieltyd frege at in tram 2 of 4 al lânskaam wie. De roadtrip troch Pommeren waard sa net allinne in ûntdekkingsreis troch in ûnbekend tichtby lân, mar ek in praktyske taalkursus.

Mar, wát in lân! Ik wol sa wol wer werom. De mjuks fan âld en nij, de noflike sfear, de deeglike (en goedkeape) iterij, it hearlik positive oan in lân dat derop foarútgiet… Rûnom waard der oan de diken wurke, hiele doarpen wiene opbrutsen omreden fan droga w budowie; wy rieden oer sneldiken dy’t net op’e kaart stiene. Huzen nij yn’e ferve, mânske nijbou-tsjerken tusken de boukavels. En sjochst echt dat de befolking jonger is as te uzes. Tweintigers en tritigers yn de lytse bern. Dit is gjin lân fan pinsjonado’s. Poalen is sa’n bytsje wat Nederlân fan’e jierren ’60 west ha moat.

De sinne skynde, de dagen wiene lang, en yn it binnenlân wie it ien dei sels 32°. Myn freon hie in flinke rûnrit úttocht. Nei Szczecin, reizgen wy by de Eastsee del oer Świnoujście (Swinemünde), Kołobrzeg (Kolberg), Darłowo (Rügenwalde), Słupsk (Stolp), it skiereilân Hel, Gdańsk (Danzig). Doe it freonlike marregebiet fan Kasjûbië yn, it slieperige Chełmno en it noflike Toruń oan de Wisła, en troch Bydgoszcz rjochting hûs. In Dútsk kaarteboekje út it ynterbellum by de hân (fandêr dy nammen), en myn op’e lêste dei ûnmisbere Guide illustré de la Pologne fan monsieur Orłowicz út 1927.

Werom woe ik mear witte fan de taal as reizgjendewei op te heinen. En fan de literatuer. In earsten fynst wie Czesław Miłosz [1911-2004] syn hânboek The history of Polish literature, dat tagelyk in oersjoch jout fan Poalens komplekse skiednis en hiel earlik begjint mei Latynske kroniken út de lette midsieuwen (doe’t der jit kwalik Poalsk skreaun waard). Mei Miłosz as gids reizge ik op’e nij, en fierder, Poalen yn.

Moai oan Miłosz syn boek is der ek aardich wat by beblomlêze hat, mei it orizjineel neist de Ingelske oersetting. My trof yn it bysûnder in fers fan Zbigniew Herbert [1924-1998], Tren Fortynbrasa.

Foar Ensafh haw ik my weage oan in oersetting út it Poalsk. Hjir de earste strofe:

No dat wy op ússels binne kinne wy prate prins as man ta man
ek al leisto op de trep en sjochst likefolle as in deade miammel
te witten in swarte sinne mei brutsen strielen
Nea net koe ik oan dyn hannen tinke sûnder gnyskjen
en no dat se lizze op it stien as delrûgele nêsten
binne se lyksa warleas as foarhinne Dat is de eigenste ein
Earms lizze apart Swurd leit apart Apart de holle
en fuotten fan in ridder yn sêfte toffels

.

Teraz kiedy zostaliśmy sami możemy porozmawiać książę jak mężczyzna z mężczyzną
chociaż leżysz na schodach i widzisz tyle co martwa mrówka
to znaczy czarne słońce o złamanych promieniach
Nigdy nie mogłem myśleć o twoich dłoniach bez uśmiechu
i teraz kiedy leżą na kamieniu jak strącone gniazda
są tak samo bezbronne jak przedtem To jest właśnie koniec
Ręce leżą osobno Szpada leży osobno Osobno głowa
i nogi rycerza w miękkich pantoflach

Hjir fierder te lêzen op www.ensafh.nl. Mei twa linkjes nei bysûndere foardrachten fan it fers, dat foaral even trochklikke.

Sneon, sân july 2012.

Posted in Dien, No-tiid, Skriftekennisse | Tagged: , , , , , , , | 2 Comments »

Wêrom de stúdzje Frysk net ferdwine mei

Posted by André Looijenga on 21/05/2012

It fuortbestean fan de selsstannige stúdzje Fryske Taal en Kultuer oan de Ryksuniversiteit Grins is yn grut gefaar. De fakulteit der letteren, dêr’t Frysk ûnder falt, moat besunigje. De Grinzer letterefakulteit omfettet in grut tal opliedings en spesjalismen op it mêd fan talen, skiednis en kultuerstúdzjes. Yn it ramt fan de besunigings wol it bestjoer fan de fakulteit de measte ‘lytse’ talestúdzjes gearfoegje ta Europeeske Talen en Kultueren. Gearwurking en opinoar ôfstimmen fan stúdzjeprogramma’s binne nea ferkeard, mar wat it fakulteitsbestjoer útstelt, sil betsjutte dat it akademyske Frysk foar it grutste part fuortbesunige wurdt!

Op dit stuit hat Frysk yn Grins 3,3 fte oan dosinten. Mei dizze lytse akademyske fakgroep (ien professor, fjouwer dosinten yn dieltiid) kin der noch altyd in breed programma oan universitêr ûnderwiis oanbean wurde: taalkunde, literatuerskiednis, Aldfrysk, taalfeardigens, en de stúdzje fan meartaligens. Op dizze wize kinne der noch altiten studinten in folsleine universitêr oplieding Frysk (‘haadfak’) trochrinne, en is der tagelyk in nijsgjirrige karút oan byfakken Frysk foar studinten mei in oar haadfak. It fakulteitsbestjoer wol de dosinten Frysk werombringe fan 3,3 fte nei 1,0 fte. Dat soe sûnder mis de ein wêze fan breedte en djipgong fan de oplieding Frysk!

Mei mar ien dosint (1,0 fte) is it folslein ûnmooglik om op alle terreinen genôch wittenskiplik nivo te bieden, om sa’n ferskaat oan spesjalismes te omfiemjen en om op safolle mêden adekwaat kolleezje te jaan.

Frysk sit yn de tange tusken ôfrekkene wurde op studinte-oantallen en it feit dat it grutste part fan de studinten Frysk of fakken fan Frysk neist in oare stúdzje docht. Of alteast: die. It folgjen fan in folsleine twadde universitêr stúdzje wurdt ommers tsjintwurdich troch it ministearje fan ûnderwiis swier ûntmoedige: foar in twadde stúdzje moat in ûnbidich heech kolleezjejild betelle wurde. Byfakstudinten telle ornaris net mei yn de statistiken, om’t se net as ‘studint Frysk’ ôfstudearje. De fakulteit der letteren wol it belang fan Frysk foar byfakstudinten net sjen, wannear’t dat har net útkomt, en it ministearje fan ûnderwiis is al langer blyn foar al it oare as oantallen ôfstudearre studinten.

Sels haw ik ek Frysk as byfakstudint dien. Wylst ik Gryksk en Latyn (GLTC) studearre, haw ik it prachtige fak Aldfrysk folge. As byfak telde dat mei yn myn bachelor Gryksk en Latyn. Dit iene ûnderdiel fan de, no faaisteande, stúdzje Frysk wie in grutte ferriking binnen wat ik oan universitêre oplieding hân haw.

As studint klassike talen woe ik graach ek dy âlde taal kennen leare dy’t sa tichtby hûs ferskûle lei. It blykte in kolleezje yn in lyts keammerke mei mar trije studinten en in bysûnder erudite dosint, Oebele Vries. Hy brocht ús in klearder byld by fan Fryslân yn de midsieuwen, ferdjippe ús ynsjoch yn de struktuer fan de Germaanske talen, ferdútste ús de wûndere wrâld fan it Aldfrysk rjocht, en lies mei ús midsieuske wetten, kêsten, leginden en oarkondes. Komselden haw ik in fak folge dêr’t ik sa’n soad leard haw.

Lykwols: noch faaier as Frysk as gehiel stiet Aldfrysk. Oer in lyts hoartsje giet Oebele Vries mei pensioen. Oft er ea in opfolger hawwe sil as dosint Aldfrysk, is te betwiveljen. Yn de lêste tsien jier seach ik hjir yn Grins de oare spesjalisaasjes op it terrein fan histoaryske taal al stadichoan en stilwei ferdwinen: Egyptysk, Akkadysk, Sanskryt, Midsieusk Latyn, de oare âlde Germaanske talen (Goatysk, Ald-Ingelsk, Yslânsk). Akademyske ferdjipping wurdt sa fuortsmiten, likegoed as útsûnderlike ekspertise.

Der binne altyd mar in pear minsken dy’t sokke bysûndere ûnderwerpen as (Ald)Frysk as haadfak fan har (hieltyd djoerder wurdende) universitêre stúdzje te kiezen. De hearskjende tendinzen foar heger ûnderwiis oer stimulearje it om berekkenjend te wêzen. Frysk as haadfak is in moedige kar tsjin de stream yn, dy’t de measte serieus yn taal en skiednis ynteressearre Fryske studinten net meitsje sille. Mar as ûnderdiel fan in breder persoanlik stúdzjeplan (as byfak) binne de Fryske fakken likegoed tige wichtich.

It perspektyf dat Frysk biede kin yn de oplieding en foarming fan taal-skiednis-kultuer-spesjalisten giet fansels teneat yn de besuniging op de wittenskiplik staf fan Frysk yn Grins fan 3,3 nei 1,0 fte. Europeeske Talen en Kultueren as brede bachelor is op himsels gjin slecht idee, mar allinne as der dosinten bliuwe foar Aldfrysk, foar Fryske taalkunde, en foar Fryske literatuer- en kultuerskiednis. Der moat in learstuolgroep Frysk bliuwe. Foar dejingen dy’t har benammen yn Frysk spesjalisearje wolle, én foar dejingen dy’t Nederlânsk studearje, of klassike talen, midsieuske skiednis, tapaste taalkunde, Skandinavysk, rjochten, psychology, medisinen of natoerkunde.

De stúdzje Frysk en de studinten Frysk fertsjinje alle stipe yn har striid om Frysk yn Grins oerein te hâlden. De iennichste folsleine akademyske oplieding op it mêd fan ús Frysk, blinder! Dêrom, minsken, sis it troch, en rêd Frysk!

Sjoch ek: de side Rêd Frysk, fan stúdzjeferiening Skanomodu.

Moandei, iennentweintich maaie 2012.

Posted in No-tiid | Tagged: , , , , , | Leave a Comment »

(Ald-)Tersoalster wint Frysk diktee (wer)

Posted by André Looijenga on 11/05/2012

Tankewol foar de felisitaasjes!

Foar de twadde kear haw ik woansdei it Grut Frysk Diktee wûn. Sij it ex aequo dit kear, mei Ate Grypstra, mar dy siet yn it pommerantebankje en krige net in folpin mei ynskripsje. (Ate, by dizze ek hjirwei noch lokwinske.)

En dêrnei komt de parse.

Krekt as twa jier lyn wurd ik wer fijn ‘freemd’ as in Grinzer. (Grr…) Sjoch hjir mar wer by RTV Noord. Ik hearde niis ek al dat ik hjoed op in lanlike stjoerder (538) neamd bin yn in fleurich nijsberjochtsje: Grinzer ferslacht dy Friezen yn it skriuwen fan har eigen taal. Ik haw it even begoogle. By RTL hawwe se ien op de redaksje dy’t de regionale sinders by del blêdet. Foar ûnder it kopke ‘opmerkelijk’: Groninger wint Groot Fries dictee.

Grappich is soks, mar dochs steur ik my der ek wat oan. Om it yn Rients Gratama syn dikteefokabulêr te sizzen: it ûntfytmannet my fan eat fan myn identiteit. Ik bin gjin Grönneger. Ik tink ek net dat ik dat gau wurde soe. Of woe.

Mei alle respekt fierders foar de Grinzers, myn wenplak Grins, en de eardere Fryske regioanen dy’t no as ‘Grinslân’ troch it libben moatte. Ik kom út Tersoal. Dêr bin ik goed 29 jier lyn berne, yn wat doe noch de gemeente Raarderhim wie. Oan heite kant komt myn famylje út ferskate hoeken fan Fryslân dy’t inoar yn Ljouwert tsjinkaam binne. (Fan memme kant komme wy út SW-Drinte/NW-Oerisel, ek dêr gjin Grinslanners…) Yn Grins wenje en wurkje ik, as emigrant út it universiteitleaze Fryslân. Ik bin dus in Grinzer Fries, en dêrmei lid fan de grutste minderheid yn dizze nuvere stêd.

Hawar, ús âlde Fryske hobbys, de stambeam en de etnisiteit, hawwe wy no ek wer hân. Noch tige tank foar it omtinken, hear, al sit it allegear wat yngewikkelder as by jimme yn de krante past.

Freed, alve maaie 2012.

Posted in Dien | Tagged: , , , | 3 Comments »

Staverstriid

Posted by André Looijenga on 08/05/2012

Ja, minsken, moarntejûn sil it heve, oangean en sokssamear: it Grut Frysk Diktee.

Yn de Steateseal op it Provinsjehûs sil ik myn titel ferdigenje tsjin nommele en taaltûke tsjinstribbers as Ferdinand de Jong, Grytsje Kingma, Sigrid Kingma, Maaike Andringa en Wiebe Wieling… Wy sille sjen. Salang’t ik myn twa jier lyn wûne Frysk Hânwurdboek mar net hoech yn te leverjen as wikseltrofee.

Tiisdei, acht maaie 2012.

Posted in Skylk | Tagged: | 3 Comments »

Pasolini, David

Posted by André Looijenga on 14/04/2012

Yn de nijste digitale ensafh stiet dit kear in oersetting dy’t ik makke haw. It Friûlyske fers David fan Pier Paolo Pasolini, dêr’t ik fiif ferzys fan tsjinkaam. Alle fiif haw ik oerset en ynlaat. No te lêzen op jo favorite, iennichste Frysk literêre tiidskrift:

Hingjend tsjin’e put, earme jonge,
draaisto nei my dyn leave holle
mei in fette glim yn ’e eagen.

(…)

Pognèt tal pos, puòr zòvin,
ti voltis viers di me il to ciaf zintíl
cu’ un ridi pens tai vuj.

(…)

Fia it linkje lêze jo de rest.

Sneon, fjirtjin april 2012.

Posted in Skreaun | Tagged: , , , | Leave a Comment »

David Gorlaeus

Posted by André Looijenga on 04/04/2012

Oer in pear wiken sil it 400 jier lyn wêze dat David Gorlaeus ferstoar. Gorlaeus (1591-1612) wie in wûnderbern út Koarnjum, dy’t studearre yn Frjentsjer en Leiden. As suver de earste sûnt de Âldheid tocht en skreau Gorlaeus oer it filosofyske (letter natoerwittenskiplike) konsept ‘atoom’. Hoewol’t er krapoan iennentweintich jier wurden is, hat er tenminsten twa filosofyske wurken skreaun: Ideae Physicae (‘ideeën oer de fysika’) en Exercitationes Philosophicae (‘filosofyske oefenings’).

Gorlaeus waard berne yn Utert, mar groeide op op Martena-state yn Koarnjum. Dêr yn Koarnjum sil op freed 27 april 2012 in kongres holden wurde oer David Gorlaeus en syn wrâld. It sjocht dernei út dat dat in tige nijsgjirrige dei wurdt mei lêzings, de premjêre fan in dokumintêrefilm en in oargelkonsert.

Graach hie ik jim no in linkje jûn nei in webside mei it programma. Spitigernôch: hoe moai it programma ek is dat de organisaaje gearstald hat, in webside is der net… Op hiele ynternet is oer dit kongres yn Koarnjum neat te finen. As ik op it prikboerd fan de stúdzje Frysk hjir yn Grins de poster net sjoen hie, wie it folslein lâns my hinne gien…

David Gorlaeus wie in tige nijsgjirrige santjinde-ieuske Fries. Syn natoerfilosofyske wurk hat faaks yndie fan ynfloed west op in Descartes en in Spinoza. It is prachtich dat der op 27 april in hiele dei (ynklusyf de jûn) omtinken wêze sil foar Gorlaeus. Mar ik kin der net by dat de organisatoaren wat de kommunikaasje oangiet, yn de santjinde ieu stykjen bleaun binne…

Likegoed, dan moat it sa mar: kom allegearre nei Koarnjum op 27 april.

Woansdei, fjouwer april 2012.

——————————————————————-

UPDATE: In grut part fan myn krityk nim ik werom. David Gorlaeus bliket te twitterjen! Wis wier, sjoch mar: https://twitter.com/#!/gorlaeus

En dan is hjir it programma fan de Gorlaeus-dei, 27 april yn Koarnjum!

Posted in Skiednis, Skylk | Tagged: , , | 1 Comment »

 
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.