Lêsfoer

My tocht, ik moast sa tuskentroch mar ris wat mear hjoeddeisk Frysk proaza lêze. Dat ik helle by de boadskippen ek trije boeken ôf út ’e UB. Fryske boeken binne ornaris sa tsjok net, dat it paste bêst by yn ’e rêchpûde.

Thús ritste ik de pûde iepen en fûn dêr It Poadiumbeest (Ljouwert 2005) yn innige omstringeling mei in flesse Dútsk weetbier. Ta myn skande hie ik noch nea wat lêzen fan Bouke van der Hem, dy’t nota bene berne is yn… Tersoal. It wurk fan dizze oare Grinzer Legeanster is priizge om syn notiidske styl en tematyk, en der hat ek wat opskuor oer west yn ’e Fryske letteretún, dat it moat wol in goed boek wêze.

Dêrnei fiske ik Piter Boersma út ’e tas, yn ’e gedaante fan syn it libben sels (Boalsert 1997). Ús haadredakteur hat dêr sels de Gysbert Japicx mei wûn, dat der sille yn ’e jierren njontich mindere boeken útbrocht wêze. Kurieuzernôch hie ik sels àl it feestboekje fan by dy útrikking (Sels it libben, 1998) yn ’e hûs.

Der lei noch wat tusken makaronygriente en bôle: It tal mooglikheden is sawat ûneindich (Frjentsjer 2006) fan Durk van der Veen. Gjin idee wat dêr krekt fan te ferwachtsjen, mar IJsbrand van den Berg fûn it in goede ferhalebondel, dat dat sil wol klear komme.

Skylk hearre jim de resultaten wol.

Sneon, fiifentweintich juny 2011.

Tresoarster jûn

Foar it ferlanglistke... Alice yn Wûnderlân

Fan’e jûn wie ik wer ris yn Tresoar te finen. In Moannejûn oer Tiny Mulder, no. Troch dize en snie fûn ik út wurk myn wei nei it Âldehouster Tsjerkhôf. Rom op’e tiid antichambrearre ik earst mar even by Obe Postma en J.J. Slauerhoff. Net it minste selskip sa as foarprogramma. Bai Juyi wie der ek by, mar inkeld yn oersetting. Wat in hânskriften hiene Fryslâns twa grutste earste-helte-20e-ieuske literaten oars ek. Út harren briefkaarten en oantekenboekjes koe ik yn it dimmen muséumljocht net wiis wurde.

Doe it haadoptreden fan’e jûn. Tiny Mulder har Lewis Carroll samling waard oerdroegen oan Tresoar. Har likegoed skriuwende efterneef, Nicolaas Matsier, dy’t tafalligernôch de beide Alice-boeken yn it Nederlânsk oerset hie, spruts. Gedichten klonken, wy learden by oer de fernijing fan it berneboekesjânre yn’e jierren ’50, foto’s en animaasjes dûnsen oer it skerm, Albertina Soepboer sei moais oer mearkes. Bert Looper fan Tresoar hie it oer in besprek dat er (herkenber foar my…) skreaun hie as krekt-ôfstudearre jongkeardel. Ta beslút song Roel Slofstra. Miende dy it echt dat er de gitaar oan’e wylgen hongen hat? Twa musical-eftige lieten oer in diktatoriale hoanne, út begjin ’80 fan Tiny Mulder. De man syn stim is in losrinnend monumint: hy sjongt it Frysk sa kreas en fersoarge as it Nederlânsk fan in Boudewijn de Groot.

Nei ôfrin kaam ik noch oer Douwe Kalma te sprekken. Faaks hat hy dochs myn yntroduksje ta literêr Frysk west. Men seach dêr nuver fan op. Ik bin bang dat myn namme skylk makke is as Douwe Kalma-kenner en Jongfriesiolooch… Kin ik my yn Frysk-kulturiele kriten net mer fertoane sûnder mei Dearsums dizige drakedeader assosjearre te wurden… Mar goed, myn plande blôchke oer syn nuvere sonnettesyklus De fjûrren fen Sint Marten moast der dochs ris fan komme. En der binne jubiléa op komst: op 18 oktober 2013 sil Douwe Kalma sechtich jier ferstoarn wêze, en, neffens my wichtiger, yn 2015 is it hûndert jier lyn dat er de Jongfryske Mienskip begûn.

En sa mette ik ek noch de wrâldferneamde Pieter de Groot, fêst-lêzen kolumnist by de Ljouwerter. Blykt dan sa mar in oerpake út Tersoal te hawwen. (Je kinne yn in Frysk selskip gjin doarp neame of de foarâlden komme efkes del.) Tsja, Tersoal, wa syn foarteam komt der net fuort? (Mynt, foarsafier’t ik wit.) Gjin wûnder dat dêr mar sa’n bytsje minsken wenje.

Tiisdei, sân desimber 2010.

Fryske tsjerken op’e buis

Omrop Fryslân stjoerde justerjûn in programma oer âlde Fryske tsjerken út. Fansels haw ik it drekt sjoen. It is moai dat soks makke wurdt, dat der op ús regionale tillevysje sa’n ynformatyf programma útstjoerd wurdt. De oanlieding ta dizze searje fan fjouwer ôfleverings is it jubiléum fan’e Stifting Âlde Fryske Tsjerken. De earste ôflevering seit oer tsjerketuorren te gean.

Âlde tsjerken gean my tige oan it herte. Ek ik bin sa ien dy’t doarpen oan harren tuorren kin. Toer en (‘grutte’) tsjerke binne foar my de essinsje fan in doarp. Dat dit woe ik graach sjen.

Op himsels wie de earste ôflevering net min. By ús yn Fryslân lykwols fynt men it meastens al hiel gau goed. Om’t soks it der ek net better op makket, kin ik hjir net oars as in pear krityske noaten meitsje:

*) Earst in technysk punt. De dokumintêre is traach en eins hiel earm oan ynformaasje. Yn in programma fan sa’n healoere komme mar twa tsjerken (Holwert en Westhim) oan bod. Dat is net folle. It liket wol oft men bang is om de sjogger te folle tsjerke sjen te litten. Oe nee jong, de minsken soene ris tinke dat it in dokumintêre oer tsjerken wie; dêr soene se blykber net nei sjen wolle. Fan’e fjouwerentweintich minuten is krekt wat mear as fiif minuten in tsjerke fan tichtby yn byld. De rest is opfuld mei sfearbylden fan it Fryske lânskip, en mei praatsjes oer hoe’t minsken tsjerketuorren ‘erfare’. De âlde keunstskilder Jentsje Popma komt hast langer yn byld as de tsjerken. Syn skildere lânskippen binne seker hiel nijsgjirrich, mar earlik sein jeuzelet er de helte fan’e tiid in bytsje. Sfearbylden fan Popma oan’e kofje koe de film ek wol sûnder. De makkers hiene goud yn hannen, mar hawwe it oanlingd ta sloppe tee.

Pierewaaier

Der binne in soad saken om hast lulk fan te wurden, dêr’t ik eins op myn Frysktalige blôch oer skriuwe moat. Dat ûnsinnige ferhege kolleezjejild foar twadde-stúdzjes bygelyks. Dy ‘besuniging’ laat no al ta yntellektuële ferearming, en sil faaks net allinne de frisistyk mar ek myn eigen klassike talen ea de kop noch koste. 

Of oer de gemeentlike-weryndielings-steamwals. Ûndertusken is dúdlik hoe’t Boarnsterhim opdield sil. De Legeanster doarpen Tersoal en Sibrandabuorren komme krekt as hast de hiele gemeente by Ljouwert. By Ljouwert! — mar dat leit mear as tweintich kilometer fierderop! — De djippere oarsaken en drôchredens efter de ‘needsaak’ ta weryndielen soe ik eins oer skriuwe moatte. It is it strukturiele Fryske minderweardigenskompleks dat de Friezen oanpraat dat sy harsels net bestjoere kinne, tinkt my. Leaver slaaf…, no.

Mar earst wat oars. Tsjin alle ússels-leechlizzerij dy’t my fanút Fryslân berikket, mar ris wat skientme yn stelling brocht. In gedicht fan Sjoerd Spanninga (1906-1985), út syn bondel Kymgong (1964). It stiet net yn’e wenstige blomlêzings, ek net yn Veenbaas syn twatalige Spanninga-kar út 2007 (Het goud op de weg haw ik lykwols net tsjekt, wegens noch net yn myn besit), dat om dit moaie fers ûnder de oandacht te hâlden stiet it by dizze hjirûnder. 

It hat fan begjin ôf ien fan myn favorite Spanninga-fersen west. Wat in begjin hat it ek: it ljocht en it libben spatsje derfanôf! 

Pierewaaier

.

Poerneaken

sprong it ljocht út ‘e dizen,

en rûn de fjilden yn,

glânzjend as de jonge dei

by it lemierjen.

Doe saaide de sinne it wetter oer,

dat in hynder allyk,

in blinkend reau,

strûsden de weagen der fan op ‘e kletter, –

tsjin ruten en roeven

spatten de glinsters

it fjoer

fan de hoeven, –

der lei brûs yn ‘e wâl.

‘Ferneamd’ Tersoalster

Bêste âld-doarpsgenoaten en oare ynteressearden,

wolkom op myn ‘Frysk Deiblôch’!

Ik fyn it tige moai dat jim hjir ris delkomme om te sjen wat dy jonge fan master Looijenga no ynienen op it ynternet útheeft mei it Frysk.

Dit is dus myn weblog, myn eigen hoekje ynternet dat ik stadichoan fol skriuw mei stikjes oer ferskillende ûnderwerpen. Dy stikjes gean soms oer Fryske boeken en skriuwers, soms oer dingen dy’t ik nijsgjirrich fyn oan’e Fryske taal. Oare stikjes gean júst oer de aktualiteit, of oer dingen dêr’t ik mei myn eigenwize holle in miening oer haw, of fertelle gewoan oer wat ik sa út en troch meimeitsje.

At jim út Tersoal komme, hawwe jim myn deiblôch fêst fûn troch it artikeltsje op side 9 fan it doarpskrantsje. Fan’e middei haw ik krekt De Tersoalster Courant yn it doarp rûnbrocht mei myn broerke. Oer myn winnen fan it Frysk diktee, in moanne lyn, moatte jim foaral efkes dit en seker ek dit stikje lêze…

Ik soe sizze, strún hjir mar wat om yn myn stikjes. En kom mar gau wer ris werom, want minstens ien kear yn’e wike komt der hjir in stikje fan my by.

In protte nocht, en (oan degenen dy’t dat net alle dagen dogge) súkses, by it Frysklêzen winsket jimme jim âld-doarpsgenoat

André Looijenga (wer efkes útfanhús yn Tersoal).

Sneon, twaëntweintich maaie 2010.