Frysk Deiblôch

It blôch fan André Looijenga

Palmpeaske

Posted by André Looijenga on 28/03/2010

[Myn ûnsâlte opynjes jaan oer de steat fan Fryslân en it Frysk is in moai foarnimmen, no. Hjoed fiel ik der dochs foar om wat observearjend oer in eigen belibbenis te skriuwen. It sil de noch yn’e noasters hingjende wijreek wêze dy’t dat my ynjout. Wa’t de titel boppe dit stik en it neamen fan wijreek al te folle from gejeuzel fynt, kin oars better efkes fuortklikke.]

Ferline jier wenne ik om dizze tiid hinne yn Durham yn Ingelân, dêr’t ik behalven studearjen de pleatslike (anglikaanske) kathedraal fan alle kanten kennen leard haw. Ik waard tige meinommen troch it moaie ritueel, wijde muzyk en yntelliginte preken fan’e anglikanen dêre. Dat fansels kaam ik op palmsnein del en meitsje de Procession and Sung Eucharist mei.

It wie foar my in frjemde fertoaning. Wylst it plein tusken kastiel en kathedraal folstreamde mei folk, fielde ik my ynienen sjênant herformd en bûtensteander. Krúskes fan strie en liturgytsjes waarden útrikke. De kanunniken yn borduerde gewaden en it jongeskoar ferskynden fanút it kastiel. De tsjinst begûn dêr op it plein yn’e sinne mei in earste part skriftlêzing en sjongen, wêrnei’t it koar foar de optocht út de minsken sjongend de tsjerke yn liet. Yn in lange tsjinst waard dêr noch it hiele lijensferhaal fan nachtmiel oantemei grêflizzing foarlêzen.

Hjoed woe ik wol wer sa’n passend palmpeaske meimeitsje. It meast yn’e buert fan in Ingelske Palm Sunday Procession soe it wol by de roomsken komme, tocht my. Dat ik teach fan’e moarn ôf nei de Sint-Joazef, dêr’t men my by de doar in buksustûkje joech en ik my benijd yn in banke delsette.

De roomsken hawwe myn sympathy, mar organisearjen blykte net harren sterkste punt. Doe’t hast elkenien siet, waard der meidiele dat men nei bûten moast om de palmtûken te seinigjen. De measten bûten, begûn it ritueel, foar de measten kwalik te ferstean, op in skoalpleintsje deun neist de tsjerke, dêr’t de rûs fan it ferkear evangealje en wijwettersprinzgjen oerstimde. Efter krús, preester en Latyn sjongend koar oan bewege de minkskenkloft him wer rjochting de smelle tsjerkdoar. In freonlike chaos, mar wol freonlik en besteand út lju fan hiel ferskaat laach en stam.

Men kin hielwat sizze oer de roomske tsjerke, mar hja wit wol in folle mêlearder publyk as de protestanten te lûken. Neist it kreaze wenstige tsjerkfolk ynienen ek de glimmende jaskes fan’e wat folkskere minsken. In grutter ferskaat oan kleur yn it antlit ek, en ferskillende tropyske en slavyske tongslaggen yn har taal.

En wat wurdt dizze trochsneed fan’e stêd foarset? – In liturgy mei (fanwegen palmpeaske) in soad skriftlêzing, in bytsje sang (meast fan it koar), in hiel koarte preek, bidden op’e knibbels, de eucharisty en de seine. Foar de bern wie der in soartemei kindernevendienst om palmpeasktûken te nifeljen. De pastoar wie net echt in berneman, blykte, dat er begûn daalks it neiteam te ûnderfreegjen oer Jezus syn stjerren foar ús sûnden. (Kom dêr by ús frijsinnigere herformden ris om, sels mar yn in folwoeksen preek.) Mar goed, yntegrearjend sil it grif wurkje, sa’n sneinskoalle foar Antiljaanske en Poalske bern.

De Sint-Joazef is in waarm ynrjochte néogoatysk kathedraaltsje, mei in protte read en goud, âlde auters en bibelske plaatsjes yn’e ruten. Hoewol’t de hillige dingen by de roomsken altiten dêr fierderop barre te lykjen, leit de tsjerke dochs as in waarm tekken fan wijing oer de minsken. Foaryn giet it troch, it tsjerkfolk folget. Hyltyd komme der skruten noch lju binnen, knibbelje en gean sitten. Guon gean ek earder fuort. Der wurdt krúskeslein, wurdt knibbele, en ik besykje it allegear te folgjen.

De homily is, nei mannich haadstik út Lukas, genedich koart. De plebaan sprekt oer sûnde binnen de tsjerke en feroardielet sa, foar in goed harker alteast, it bernemisbrûk. (Mear is dêr eins ek net oer te sizzen, dochs. Dat misbrûken is jierren lyn bard. It wie slim sûnde. Mar om sokke yndividuële misdieden kinst in tsjerke, dêr’t fierders ek in soad moais oan sit, dochs net kategoarysk feroardielje. Lit stean it leauwe dat by dy fansels net-perfekte tsjerke heart.) Dêrnei waard de faart deryn set. De kollektepongen wiene noch mar healwei de tsjerke, doe’t it foaryn wer begûn te preuveljen en tarieden fan’e eucharisty.

In tsjerke fan tsjinstellings, rom mar ek mei fine grinzen. Oan’e iene kant oargelkoralen fan Bach, mar ek wat ôfraffele beaën. In diverse kliber leauwigen, mar de lear neffens it boekje. Se moatte it, liket my, hawwe fan dat se binne wat se altyd al wiene. Wat lekket ommers in bytsje ûnoarder en sleur, ast de ivichheid yn behear skynst te hawwen.

Snein, achtentweintich maart 2010.        

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: