Frysk Deiblôch

It blôch fan André Looijenga

Gysbert Japiks saeg my zwitten

Posted by André Looijenga on 11/12/2010

Fûn yn in boekje mei fersen fan Elias Annes Borger (1786-1820), berne op’e Jouwer en ferstoarn as professor yn Leiden.

(It boekje hat de sljochte titel Gedichten, “zevende druk, Amsterdam, Gebr. E. & M. Cohen”. In jiertal stiet der net by. Op grûn fan omkaft en lettertype datearje ik it om 1890 en 1900 hinne. Sjoch by in oar oer de ynhâld derfan hjirre.)

In Frysk dissertaasjefers, lykas dat fan Everwinus Wassenbergh út 1763 dat ik earder behannele. Elias Annes Borger beskriuwt in nijsgjirrige ferskining fan Gysbert Japicx. Dy’t him lykwols net helpt om in Frysk fers te skriuwen, mar júst ôfret en doch oan “boere friesk” foar heechdravende doeleinen. Lykas by de jonge Wassenbergh is Frysk hjir de taal fan’e simpele bûtensteander, dy’t ynbrekt yn it akademyske dekoarum. Bot ironysk oars dat Gysbert Japicx foar dat doel út’e deaden ta ús helle wurdt, om’t hy no krekt it Frysk sa foar heechkliuwende saken brûkte. Ik freegje my dan ek ôf hoefolle fan it wurk fan Gysbert at Borger lêzen hie, doe’t er dit skreau.

It motyf fan de âlde dichter dy’t de jonge yn in dream besiket, is klassyk. Borger, tige klassyk skoalle, koe it faaks út’e fragminten fan’e Annalen fan’e Romeinske dichter Ennius. Dy beskreau in dream wêryn’t er Homerus mette, dy’t him ta dichter wijde.

Oon myn graete makker Beernd Freêrk Tydeman, da hy zyn disseretasie fordiffendjerje zoe.

.

Wol tjienkeer hab ik it prabjerre

Of ik nin rymke meitje koe,

Dat ik uws Tydeman forjerre,

Wanneer hy dispuwtjertje zoe.

.

Mar ‘k wist net ik moast beginne,

Altied mankierre er wat oon;

Ik mogte peinsje, ‘k mogt forsinne,

Ievig warde it spul fordoon.

.

‘t Begoon my eynlik te fortritten,

(In nin wonder, zieker wier!)

Ik warde wurg fin al dat sitten

Mei beide hànnen in ‘t hier.

.

Gysbert Japiks saeg my zwitten

Op ien vers for jouw dispuwt;

‘k Droomde: hy ging reys by my sitten,

In bjuster lake hy my uwt.

.

Hy vrege my: “Het woe ste jonge?

“Wer sjogste za benauwd dog fan?”

Ik zei: “ik woe ein rymske sjonge,

“Ter aere fin uws Tydeman.”

.

“In dat yn ‘t boere friesk?” zei Mâster.

“Wel heite! hesty wol betogt?

“Dy jonge dat is ien Prafester;

“Dat giet mar za net: Rjogt in Sljogt.

.

“Rjogt in sljogt mar wei te schrieuwe,

“Oer Pieter, Japik, Jouke in Jaen,

“In alle die gewone lieuwe,

“Dat kin in ‘t boere friesk nog gaen:

.

“Mar woe ste in Arrebier besjonge,

“In Arrebier as disse feint,

“Sjong dan nog mei gin frieske tonge,

“Want der mei wurt zyn aere scheind.

.

“Arrabisch het hy bulten laesen:

“Dat is ien tael, dyt haeger klieuwt;

“Arrabisch Dichter moat hy waese,

“Dy Tydeman ien Lôfdicht schrieuwt.”

.

Ik zei: “O ja! mar tink reys, Pake!

“Dy gave is oon eltz net joon.”

“Ik zoe dan (zei hy) ‘t wurk mar stake!

“Goen môôn.” In Gysbert-Om fordwoon.

.

Uwt Frieunschip.

Leiden, 1809.

Sneon, alve desimber 2010.

3 Responses to “Gysbert Japiks saeg my zwitten”

  1. […] Lês fierder by André Looijenga […]

  2. Elske Schotanus said

    It fers makket part út fan in spultsje ping-pong. Fan syn kant hie Tydeman foar Borger nammentlik in Arabysk dichtstikje skreaun ‘ter gelegenheid van diens bevordering tot Doctor in de Godgeleerdheid’. (Sjoch DBNL, by Barend Frederik Tydeman.)

    • Tige tank foar dizze moaie oanfulling!

      Borger syn gedicht blykt dermei in echte ‘recusatio’.

      Dit pleatset dit fers fan Borger hiel aardich yn syn tiid en kontekst. Spitich wol dat ik net genôch Arabysk kin om Tydeman syn “lôfdicht” te lêzen (at dat werom te finen is).

      Foar oare lêzers:
      it libbensberjocht fan Barend Frederik Tydeman (1784-1829) wêr’t syn (blykber útsûnderlike) Arabyske fers neamd wurdt, is op dizze link te lêzen:

      http://www.dbnl.org/tekst/_jaa002183001_01/_jaa002183001_01_0002.php

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: