Frysk Deiblôch

It blôch fan André Looijenga

Âldste Fryske Tsjerke

Posted by André Looijenga on 22/02/2011

Foar my moai oan dit webloch dat ik ûnderhâld, is dat ik it blôch ek fan’e efterkante sjen kin. Per dei kin ik sa sjen hoefolle (of hoe min) minsken at myn Deiblôch besykje, of alteast: hoefolle views at der per dei binne. Ik wit nei hokker linkjes (hjir rjochts, sjoch) minsken trochklikt ha, en troch it yntypjen fan hokker sykwurden minsken dit blôch fûn ha.

Dat lêste fassinearret my it meast. Fansels sjoch ik myn namme (en dy fan it blôch) yn ferskate staverings lâns kommen. Guon minsken sykje blykber nei beskate Fryske frasen en komme sa tanksij Google út op myn herntsje op it rynsk rûnomrinnend reach. Boppedat litte sokke sykopdrachtsjes sjen wêr’t ferlet fan is oan ynformaasje by guon ynternetsneupers. Hjoed, seach ik, hat ien myn blôch ûntdutsen mei de sykwurden “aldste fryske tsjerke“. Mei om oan te jaan dat dit myn wiidweidich weblôch ek praktyske doelen tsjinnet, wol ik by dizzen graach dit ynformaasje-ferlet opfulje.

Wat is dus de âldste Fryske tsjerke?

Earlik sein kin ik dêr gjin krekt antwurd op jaan. It is sels de fraach oft dit antwurd sels wol jûn wurde kin. Fan houten tsjerkjes út’e tiid fan’e krystening en de ieuwen dêrnei stiet fansels neat mear oerein. Krekte plakken foar sokke earste tsjerken binne wegens te min skriftlike boarnen meast net oan te wizen, útsein faaks fan it tsjerkje op of by it plak dêr’t Bonifatius fermoarde waard en Liudger in generaasje letter in soartemei missypost ûnderhold. It plak fan dat tsjerke út, yn alle gefal, de 9e ieu, sil ûnder it Merkplein yn Dokkum wêze, tink.

In oare hiel âlde Fryske tsjerke, dy’t de “memmeparochy” fan in foars gebiet om’e Middelsee hinne wie, moat de Sint-Vitus fan Âldehou yn Ljouwert west ha. In âlde tsjerke is op dat plak fansels net mear te sjen.

Fan wat der hjoeddendei oan tsjerkjeboel yn Fryslân te finen is, binne der hjir en dêr tsjerken dy’t foar in part noch muorren hawwe út de alfde ieu (1000-1100). Rinsumageast hat sa’n tsjerke dy’t diels hast tûzen jier âld is. It datearjen fan sokke midsieuske stikken muorre is in poepetoer, wêrby’t je der gauris in ieu neist sitte kinne, mar faaks binne ek parten fan’e tsjerken fan Weidum, Stiens en Achlum sa ûnbidige âld. Mar de noch oerein steande tsjerke dy’t ik sels ek “âldste fan Fryslân” nei foarren skowe soe, is dy fan Kimswert.

De tsjerke fan Kimswert ûndergiet op it stuit in heechnedige restauraasje, foaral fan it goed-bewarre, mar wat fersutere rekke, 17e-ieuske ynterieur. Ik haw der noch nea yn west, mar de bûtenside allinne is al in omreis nei de Lytse Bouhoeke wurdich. It dowestiennen part fan’e noardmoarre fan’e Laurentiustsjerke skynt fan rom foar 1100 te wêzen, en de dowestiennen toer fan krekt dêrnei. Oan’e noardmuorre kinst moai ôflêze hoe’t de tsjerke hyltyd langer en heger waard. Boppe de noarddoar sit in healrûn timpaan fan reade sânstien, wêrop’t in masker (of holle?) te sjen is fanwêrút druveranken waakse. Mei de Geast as goed twad, is de tsjerke fan Kimswert faaks dejinge yn Fryslân dy’t it meast âldens útazemet.

De noardmuorre fan'e Kimswerter tsjerke, mei rjochts it romaanske timpaan

De Kimswerter tsjerke, sjoen fanút it noardeasten

Tiisdei, twaëntweintich febrewaris 2011.

One Response to “Âldste Fryske Tsjerke”

  1. […] Lês fierder by André Looijenga […]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: