Frysk Deiblôch

It blôch fan André Looijenga

In gedicht út Boalsert út 1374

Posted by André Looijenga on 30/09/2011

In gedicht út 1374, dat ien foar ien de bewenners fan it Minderbruorrekleaster yn Boalsert beskriuwt. Dat is wat ik juster ûntduts by myn wurk foar MeMO. It is in merkwurdige tekst yn it Latyn, 63 hexameters lang, dy’t om ien as oare reden fan Boalsert fersille rekke is yn in bibleteek te Erfurt yn Dútslân. It liket derop dat dit gedicht der alles mei te krijen hat der om 1374 in skoalle wie yn it kleaster fan Boalsert, of dat der yn alle gefal ûnderwiis jûn waard op in ridlik heech nivo.

It giet om trije bledsiden tekst yn in hânskrift út de Amplonianische Handschriftensammlung yn Erfurt. Foar wa’t it even neisjen wol: folio 151v, 152r en 152v, fan Ms. CA D no. 10. Dit binne de lêste siden fan in codex mei in ferskaat oan teologyske teksten. De boekesamling yn Erfurt wie it libbenswurk fan Amplonius Ratinck de Berka. Yn ’e katalogus dy’t Amplonius sels fan syn samling makke hat, is te lêzen dat er dit hânskrift al yn 1412 yn syn besit hie. Oft er der oan ta kaam om it gedichtsje yn kwestje sels te lêzen, is de fraach: Amplonius besiet 635 boeken (en dat foár de útfining fan ‘e boekprintkeunst!).

It gedicht is lang neat mei dien. Begjin jierren ’50 fûn men it werom yn in bibleteekkatalogus. Erfurt lei doe krekt efter it Izeren Gerdyn, dat men wie al bliid dat der út ’e DDR fotokopytsjes fan ’e tastjoerd wurde koene. Yn 1952 folge de publikaasje troch de paleograaf én fransiskaan Amideus van Dijk (‘Het Minderbroederklooster te Bolsward in 1374’, Bijdragen voor de geschiedenis van de provincie der Minderbroeders in de Nederlanden, 10 (1952), 55-60).

Dit behindige artikeltsje, basearre op grif net al te dúdlike foto’s, en fersjoen fan in lyts bytsje beskriuwing en ynterpretaasje, is de edysje dêr’t men it oant no ta mei dwaan moat. De tekst fan Van Dijk is oernaam yn it boek Bolsward, zeven eeuwen minderbroeders (Boalsert 1976) fan H.A.M. Andela, dy’t der in haadstikje yn syn skiednis fan it Boalserter Fransiskanerkleaster op basearre. As bylage hat dit boek in Nederlânske oersetting, troch nimmen minder as Frits van der Meer, de Fryske winner fan ’e P.C. Hooft-priis. Dizze oersetting is lykwols wat de frije kant neist.

Van der Meer sil grif muoite hân hawwe by it oersetten fan it Latyn, want botte dúdlik hat de skriuwer fan it fers him net útdrukt. Yn syn taljochting sprekt er fan “schertsend keukenlatijn”. Neffens my docht er dêrmei it gedichtsje net alhiel rjocht. Faaks is it yndied wat houterich skreaun, hiel miskyn mei in inkeld flaterke, mar it is ál in, al as net earnstich, besykjen om yn keunstige leoninyske fersen (hexameters mei binnenrym) it Boalserter kleaster te beskriuwen. Safolle poëzij is der fierders net bekind út it fjirtjinde-ieuske Fryslân, dat ik soe der mar wat suniger op wêze.

Nei sân ynliedende rigels, bestiet it gedicht út in list fan fyftjin mannen dy’t ferbûn wiene oan it claustrum yn Bodelsward. De list begjint mei fjouwer funksjonarissen, de custos, de guardianus, de lector en de cursor. Hoefolle’t der elts sein wurdt, rint útien. De measte fersen (10 rigels) wurde wijd oan ’e geleardens fan ’e cursor, de learaar fan it kleaster.

Dizze minsken giet it om:

– Viardus de Dockem (Dokkum), de custos, de broeder dy’t de lieding hie oer de custodia fan Dimter, it ferbân dêr’t it Boalserter kleaster ûnder foel; it liket derop dat dizze Dimterder custos yn Boalsert ferbleau

– Hugo, de guardianus, it haad fan dizze mienskip fan Minderbruorren

– Wiardus, de lector, de teologyske saakkundige fan it kleaster, dy’t de preken fersoarge

– Hermannus, de cursor, neffens it gedicht it mearsidich gelearde en learaar

Dêrnei folgje de nammen fan kleasterlingen sûnder spesjale funksje en fan studinten:

– Weff[e]lus, dy’t blykber net mear yn it kleaster wennet

– Yngelbertus, dy’t goed sjonge kin

– Jacobus de Roremunda (Roermond)

– Johannes, út de custodia fan Keulen

– Johannes de Treveri (Trier)

– Nicolaus, ek út Trier

– Andreas, ôfkomstich út Starum (Stauria), faaks oerpleatst fanút Drinte (Drent)

– Radolphus studens

– Johannes Sassa (of Hasse)

– Laurencius

– Petrus

Wat sa al opfalt, is dat guon fan de Boalserter fransiskanen net út de regio kamen.

Foar no ûntbrekt de gelegenheid om fierder yn te gean op de Latynske tekst, op Van der Meer syn oersetting, en om sels in Fryske oersetting te meitsjen. Faaks komt dat der op ’en doer noch fan. En einlings soe ik nei Erfurt moatte om it hânskrift ris goed op ’e nij te besjen foar in mear útwreide edysje en stúdzje fan dit nijsgjirrige tekstke.

[Fan Sint-Franciscusdei, 4 oktober, ôf sil de Latynske tekst oer dizze link te lêzen wêze.]

Freed, tritich septimber 2011.

One Response to “In gedicht út Boalsert út 1374”

  1. […] pleatste ik in blôchke oer in Latynsk gedicht út it Minderbruorrekleaster fan Boalsert út 1374. Dat stikje wie faaks in bytsje de droege kant neist, om’t it wol óér it gedicht yn kwestje […]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: