Frysk Deiblôch

It blôch fan André Looijenga

Archive for the ‘Skylk’ Category

53°05’45.6″N 5°58’12.0″E

Posted by André Looijenga on 28/04/2014

Fan ‘t simmer mei ik dêr wenje en wurkje! Op 53°05’45.6″N 5°58’12.0″E: de Drachtster Heawei ûnder De Feanhoop, it Skriuwersarkje (fan Rink van der Velde). Ofrûne freed wie ik dêr foar it earst: wat in prachtich, rêstich plakje. It útsicht oer it petgat, it fakânsjehûs op it wetter tusken de beammen, de fûgels en de froasken…

Wat ik dêr dwaan sil…? Ik haw tasein dat ik dêr mei in Fryske roman dwaande sil. Fokke Wester (yn de Drachtster Courant) hat in goed ferslach makke fan it iepeningsbarren dêr by de Arke. Klikke jo foaral ek efkes op de link om de foto’s te besjen. In “Fryske road novel” neamde ik freed it boek dat ik skriuwe wol. En it wurdt nét in autobiografy[ske roman], sa’t Sietse de Vries yn de Ljouwerter hat sitten te fabulearjen, sûnder by de presintaasje te wêzen en sûnder my om neiere ynfo te skiljen.

Dêr lit ik it taljochtsjen fan myn plannen foarearst by: oan dizze en jinge haw ik ûndertusken al mear as genôch ferteld oer wêr’t it hinne sil mei myn oansteand debút. Ik hâld jo op de hichte.

Moandei, achtentweintich april 2014.

Posted in Skylk | Tagged: | Leave a Comment »

Ensafh Grutte Gedichtejûn: 31 jannewaris

Posted by André Looijenga on 06/01/2013

Op 31 jannewaris 2013 organisearret it Literêr Tydskrift Ensafh foar de twadde kear in Grutte Gedichtejûn yn Café Vellinga yn Snits.

Alle dichters, yn hokfoar taal ek, binne wolkom om harren fersen heare te litten. Leafhawwers fan poëzij meie ek it poadium op om harren favorite gedichten foar te dragen.

Kom allegearre! It sil grif allyksa’n prachtjûn wurde as ferline jier!

Gedichtejûn 2013

Snein, seis jannewaris 2013

Posted in Skylk | Tagged: | Leave a Comment »

Rêd de Obe en de Fedde! (LC-ferzy)

Posted by André Looijenga on 08/10/2012

Ofrûne sneon stie yn de Ljouwerter Krante it ûndersteande ynstjoerd brief (‘Te Gast’) fan my:

Rêd de Obe en de Fedde!

Nije wike freed, 12 oktober, is de útrikking fan trije provinsjale literêre prizen. Foar de bêste oersetting nei (of út) it Frysk is der de Obe Postmapriis, en foar it bêste Fryske literêre debút binne der de Fedde Schurerpriis en de Fedde Schurer Publykspriis. It is lykwols mar de fraach oft it feestke by de útrikking wat slagje wol. Yn har nije kultuernota kundiget de Provinsje Fryslân ommers oan dat dizze trije prizen ôfskaft wurde.

De ‘Fedde’ en de ‘Obe’ binne oerstallich ferklearre, sûnder echte argumintaasje. Ien grutte priis bliuwt oer. De Provinsje hat blykber wol wurdearring en prizejild oer foar it oeuvre fan âlde Fryske skriuwers (lykas Gysbert-winner Durk van der Ploeg), mar net foar eksellinte Fryske oersetters of foar fernijend nij wurk fan jongere skriuwers.

Yn de kultuernota hat de Provinsje de mûle fol oer it belang fan it Frysk. Essinsjeel is dêrby dat it Frysk ek in taal bliuwt om te skriuwen en te lêzen. Dat der boeken yn útkomme, in literatuer bestiet, en der wurdearring is foar útsûnderlike prestaasjes. Ynstee fan wurdearre, wurde nominearden en kânshawwers misledige trochdat de Provinsje no witte lit dat harren priis eins net nedich is.

As ik in synikus wie, soe ik de Provinsje fan desynteresse yn de Fryske literatuer betichtsje. Foarearst hâld ik it op in fersin. It ôfskaffen fan de Obe en de Fedde is folslein yn tsjinspraak mei de teneur fan de nota. It giet dêryn om minsken mear ‘meidwaan’ te litten yn de Fryske kultuer. Literêre prizen dy’t omtinken generearje foar nije skriuwers en foar oersettings, binne júst hiel goede middels om de minsken yn Fryslân mear foar it skreaune Frysk te ynteressearjen.

De oersetting dy’t wy as sjuery útkard hawwe, ‘De Hobbit’ fan Tolkien, troch Anne Popkema, is op himsels al in argumint om de Obe te behâlden. Masterlik linich en geef Frysk, troch in jonge oersetter: in klassiker dy’t âld en jong, Frysksinnich of net, oansprekke sil.

Achte leden fan Provinsjale Steaten, jo kinne it ôfskaffen fan dizze wichtige prizen noch tsjinhâlde! Jo kinne in amendemint op de kultuernota yntsjinje en stypje om de Obe Postma- en Fedde Schurerprizen te behâlden. Ek mei in bytsje middels, en foaral de júste minsken, kin de organisaasje en promoasje by de prizen folle better as dit kear. Lit de prizen net it wikseljild wêze op de kultuerbegrutting! Ik fertrou op jo wiisheid, en jo leafde foar it Frysk.
.
André Looijenga, lid advyskommisje Obe Postmapriis

Posted in No-tiid, Skreaun, Skylk | Tagged: , , , , , | Leave a Comment »

Rêd de Obe en de Fedde!

Posted by André Looijenga on 03/10/2012

Nije wike freed, 12 oktober, wurde yn Tresoar trije wichtige provinsjale literêre prizen útrikt: de Obe Postmapriis, foar de bêste oersetting nei of út it Frysk, en de Fedde Schurerpriis en de Fedde Schurer Publykspriis, beide foar de bêste debutanten yn it Frysk. Ik haw sels dit kear mei in soad nocht lid west fan de advyskommisje dy’t in winner foar de Obe Postmapriis foardroegen hat. Boppe in sterk fjild fan gadingmakkers stuts neffens ús ien oersetting mei kop en kont út: De Hobbit, fan J.R.R. Tolkien, oerset troch Anne Tjerk Popkema.

Wilens wy ús winner lêsten bekendmakken, waard allinken dúdlik dat Deputearre Steaten yn har nije kultuernota in oare takomst foar de Fryske kulturele prizen sjogge. In takomstbyld dat my min oer it mad kommen is:  de Obe Postmapriis en de Fedde Schurerprizen wurde fuortbesunige!

Ofrûne freed wijde ik it foaropwurd fan de digitale ensafh (dêr’t ik sûnt koarten einredakteur fan bin) oan dizze hommelse likwidaasje fan twa emininte provinsjale prizen. Dêryn sitearre it folgjende ferdikt út de Haadlinen yntegrale beliedsnota taal, kultuer en ûnderwiis 2013-2016:

“Mei it ynstrumint prizen sette wy yn op de aktive dielname fan Friezen op it mêd fan kultuer, taal en ûnderwiis. Tagelyk stimulearje wy mei ús prizen op it mêd fan keunst, toaniel, literatuer, muzyk, foarmjouwing en arsjitektuer by útstek de talintûntwikkeling dy’t nedich is foar kreativiteit as produksjefaktor. Wy sette de kommende perioade yn op minder prizen: foar elk (boppeneamd) kultuermêd ien. Wy kinne de middels op dy wize effektiver ynsette, it prizejild ferheegje en mear omtinken jaan oan organisaasje en útrikking fan prizen.”

Yntusken wurdt dúdliker wat dit betsjut: gjin provinsjale prizen mear foar oersettings en boeken fan debutanten; inkeld de Gysbert Japicxpriis hat besteansrjocht neffens it Provinsjehûs!

Ik wol hjir fierder net werhelje wat ik yn ensafh skreau, en jim grif al lêzen hawwe. Net allinnich wurde de Obe- en Fedde-winners fan dit jier misledige ynstee fan wurdearre troch koart foar de útrikking it opdoekjen fan de prizen te melden, mar dizze lytse besuniging betsjut in ûnbegryplike en ûnferantwurde kealslach yn it Frysktalige literêre fjild. De beide prizen besteane net om’e nocht, al wer in lytse tritich jier. Der hat yn de ôfrûne desennia in stream oan kwalitatyf goede Fryske oersettings en oan sterke literêre debuten west, dy’t it omtinken, de stipe en de wurdearring fertsjinne hat dêr’t dizze prizen mei foar soargje. Doe, dit jier, en, as it mei, yn de takomst.

Hoe belangryk goede Fryske oersettings binne foar it Frysk, wurdt gauris ûnderskat. Ferfryskings út de wrâldliteratuer, sawol fan erkende klassikers as fan populêrdere titels, kinne doarren wêze dêrtroch’t lêzers it skreaune Frysk yn lutsen wurde. Oersettings nei it Frysk ta dy’t derta dogge, sitte op it spannende snydflak tusken literêr keunstnerskip en tsjinstber wêzen oan it oersette wurk, it lêzerspublyk en de doeltaal.

Mei eltse slagge oersetting wurdt it Frysk in bytsje in gruttere taal, wurdt der in stikje bûtenwrâld ta-eigene en tagonklik makke, wurdt it Frysk wer ris goed teste op wat wy allegear mei dy taal wol net kinne. En dêrmei is it oe sa wichtich dat sokke oersettings by de minsken komme, dat âlde en nije Frysklêzers derfan genietsje kinne.

Sûnder dat dat no ús doel wie as advyskommisje, past Anne Popkema syn mear as treflike ferfrysking fan De Hobbit presys by ien fan de pylders ûnder de nije kultuernota: meidwaan… ferbine…. Júst in oersetting as dizze is op himsels al prachtige reklame foar it Frysk as lês- en skriuwtaal! Ek foar dyjingen út Fryslân dy’t it Frysk (spitigernôch) net of amper fan hûs út meikrigen hawwe. Dat der yn it Frysk oersettings ferskine lykas De Hobbit, soe eins al genôch oan argumintaasje wêze moatte om it ôfskaffen fan de Obe Postmapriis tsjin te hâlden.

It ôfskaffen fan de Obe Postmapriis en de Fedde Schurerpriis kin noch opkeard wurde!

Achte leden fan de Provinsjale Steaten, jo kinne in amendemint yntsjinje en stypje om dizze twa wichtige provinsjale prizen, dy foar oersettings en dy foar literêre debutanten, fuortbestean te litten. Ik betrou op jo wiisheid en ynsjoch en op jo leafde foar it Frysk, dat jo de Obe Postma- en Fedde Schurerprizen net behannelje litte as wikseljild op de begrutting dy’t efter de nije kultuernota beskûl giet. De Fryske taal hat ommers ferlet fan in bloeiende Fryske literatuer, dy’t wurdearring fertsjinnet troch mear as ien literêre priis.

Ik hoopje dat jo myn grutte soargen oer it nije prizebelied diele, en dat jo helpe wolle om de nije provinsjale kultuernota op dat mêd te ferbetterjen.

Woansdei, trije oktober 2012.

Posted in No-tiid, Skriftekennisse, Skylk | Tagged: , , , , , , , | 2 Comments »

Staverstriid

Posted by André Looijenga on 08/05/2012

Ja, minsken, moarntejûn sil it heve, oangean en sokssamear: it Grut Frysk Diktee.

Yn de Steateseal op it Provinsjehûs sil ik myn titel ferdigenje tsjin nommele en taaltûke tsjinstribbers as Ferdinand de Jong, Grytsje Kingma, Sigrid Kingma, Maaike Andringa en Wiebe Wieling… Wy sille sjen. Salang’t ik myn twa jier lyn wûne Frysk Hânwurdboek mar net hoech yn te leverjen as wikseltrofee.

Tiisdei, acht maaie 2012.

Posted in Skylk | Tagged: | 3 Comments »

David Gorlaeus

Posted by André Looijenga on 04/04/2012

Oer in pear wiken sil it 400 jier lyn wêze dat David Gorlaeus ferstoar. Gorlaeus (1591-1612) wie in wûnderbern út Koarnjum, dy’t studearre yn Frjentsjer en Leiden. As suver de earste sûnt de Âldheid tocht en skreau Gorlaeus oer it filosofyske (letter natoerwittenskiplike) konsept ‘atoom’. Hoewol’t er krapoan iennentweintich jier wurden is, hat er tenminsten twa filosofyske wurken skreaun: Ideae Physicae (‘ideeën oer de fysika’) en Exercitationes Philosophicae (‘filosofyske oefenings’).

Gorlaeus waard berne yn Utert, mar groeide op op Martena-state yn Koarnjum. Dêr yn Koarnjum sil op freed 27 april 2012 in kongres holden wurde oer David Gorlaeus en syn wrâld. It sjocht dernei út dat dat in tige nijsgjirrige dei wurdt mei lêzings, de premjêre fan in dokumintêrefilm en in oargelkonsert.

Graach hie ik jim no in linkje jûn nei in webside mei it programma. Spitigernôch: hoe moai it programma ek is dat de organisaaje gearstald hat, in webside is der net… Op hiele ynternet is oer dit kongres yn Koarnjum neat te finen. As ik op it prikboerd fan de stúdzje Frysk hjir yn Grins de poster net sjoen hie, wie it folslein lâns my hinne gien…

David Gorlaeus wie in tige nijsgjirrige santjinde-ieuske Fries. Syn natoerfilosofyske wurk hat faaks yndie fan ynfloed west op in Descartes en in Spinoza. It is prachtich dat der op 27 april in hiele dei (ynklusyf de jûn) omtinken wêze sil foar Gorlaeus. Mar ik kin der net by dat de organisatoaren wat de kommunikaasje oangiet, yn de santjinde ieu stykjen bleaun binne…

Likegoed, dan moat it sa mar: kom allegearre nei Koarnjum op 27 april.

Woansdei, fjouwer april 2012.

——————————————————————-

UPDATE: In grut part fan myn krityk nim ik werom. David Gorlaeus bliket te twitterjen! Wis wier, sjoch mar: https://twitter.com/#!/gorlaeus

En dan is hjir it programma fan de Gorlaeus-dei, 27 april yn Koarnjum!

Posted in Skiednis, Skylk | Tagged: , , | 1 Comment »

Wetter, wurden en wittewatmear

Posted by André Looijenga on 31/03/2012

As jo mear fan my lêze wolle, fine jo dat yn/op Ensafh, it Fryske literêre tydskrift. Yn ús nijste digitale nûmer in essee fan myn hân oer Ljouwert as kandidaat foar Europeeske Kultuerhaadstêd 2018.

Der binne krinkjespuiers, en der binne jittikmigers, en der binne dy’t gewoan nocht hawwe oan ûnnocht. Mar it idee om Ljouwert yn 2018 ‘Kulturele Haadstêd fan Europa’ wurde te litten is op himsels dochs prachtich. Ljouwert, en Fryslân, ris in kear goed ynternasjonaal ûnder de oandacht te bringen… ensafuorthinne

Yn dit stik giet it oer de mooglikheden foar Ljouwert om yn dy wedstriid Maastricht, Eindhoven, Utert en De Haach te ferslaan. It giet oer wetter, oer mienskip en oer taal as saken dy’t Ljouwert bysûnder en it projekt ‘2018’ foar Ljouwert sa bysûnder urgint meitsje.

By it skriuwen hie ik ek in âlder blôchke fan my yn it sin. Oer de meartaligens fan Ljouwert en de posysje dêryn fan it Frysk: ‘De stille taal‘. Earlik sein, haw ik wolris dat ik suver wat grutsk wurd as ik guon blôchkes weromlês, — en dit is der ien fan: “Faaks is it dat al dy minsken dy’t swije, Frysk prate…

No’t dit blôchke útkomt, rûgelet in oar wer fan de foarside ôf: myn mânske bydrage oer de wurdkar fan Durk van der Ploeg yn syn twa earste dichtbondels. No ja, dat elberige stik is ek al wer fan hast in heal jiermel lyn, dat de ervige ang is der njonkenlytsen ôf. Wês mar net wanich, der wanke skylk wer nije blôchkes oer elve Fryske wurden. — Want de taal, dêr meist… dêr moatst mei suiskje en rinkelroaie.

Oer sir Durk van der Ploeg sprutsen: syn iennentweintichste roman, De Belvedêre, lâne juster nei in beholden flecht yn myn brievekast. Ynkoarten mear ek dêroer.

Mei Fryske wurden, sawol op jierren as nijfrinzich, stiet ek noch heel wat op’e hispel. Eat mei nije en ‘nije’ Fryske wurden, mei de skiednis fan it Frysk en oangiseljen fan omtinken en ynteresse foar de taal by jongerein. En ja, dat hinget gear mei ‘2018’…

Sneon, iennentritich maart 2012.

Posted in blôch, Skreaun, Skylk | Tagged: , , , , , | Leave a Comment »

Fersen by de feemerk

Posted by André Looijenga on 25/01/2012

Moarn is it nasjonale gedichtedei, en wy fan Literêr Tydskrift Ensafh dogge ek mei. Fan acht oere ôf binne jim wolkom yn Café Vellinga yn Snits, op ús Grutte Gedichtejûn. Tagong, en dielnimmen, fergees. Café Vellinga fine jim by de eardere feemerk.

Ik haw sels gjin eigen fersen om foar te dragen, mar as it program it talit (der komme mear as fjirtich dichters, haw’k heard), lês ik faaks dit fers. Dat gedicht bringt my wer yn it sin: it is (al wer / noch mar) in jier lyn dat de jûn oer de Samle fersen fan Steven de Jong plakfûn… Dat wie in moaie jûn, doe. Hawar, moarn wurdt grif ék in bysûndere jûn!

Woansdei, fiifentweintich jannewaris 2012.

Posted in Skylk | Tagged: , , | Leave a Comment »

Oer oardel wike…

Posted by André Looijenga on 05/01/2012

Folle lok en seine! Segend nijjier, en alles wat winsklik is!

Nei twatûzen-alve komt twatûzen-tolve. Ris sjen wat der op it program stiet foar dit nije jier. No earst myn lêzing, oer literatuer yn lytse talen, yn it ramt fan Sirkwy. Tiisdei 17 jannewaris, yn Tresoar:

Tongersdei, fiif jannewaris 2012.

Posted in Skylk | Tagged: , , | Leave a Comment »

Kulturele Haadstêd Ja

Posted by André Looijenga on 12/12/2011

Ja, ik bin der foarstanner fan dat Ljouwert besiket om yn 2018 Europeeske Kulturele Haadstêd te wurden. En ja, dat klinkt as in ambysje dy’t te heech leit foar Fryslân, sa’t de saken der no hinne lizze. Mar ambysje hawwe wy ferlet fan, oe sa’n ferlet fan, yn dit Fryslân fan ús, dêr’t guon leaver stil, skeptysk en synysk it tekken oer de holle lûke.

Sûnt in moanne sit ik yn’e Koöperaasje-groep, dy’t meitinkt oer de fizy efter Ljouwert 2018. Nee, dêr wurd ik net foar betelle. Wy komme alle pear wiken by-inoar, folgje de beslútfoarming en beprate op hokfoar wizen de Kulturele Haadstêd fan ús ynstek út fertuten dwaan kin foar de takomst fan Ljouwert en Fryslân. En nee, hoatemetoaten, pommeranten of bobo’s soe ik dit fariearde selskip net neame. It is in groep meast jonge Friezen, warber mei ferskate kulturele, kreative en ûndernimmende aktiviteiten: muzyk, arsjitektuer, grafysk ûntwerp, nije media… der sit sels in Fryskskriuwende klassikus tusken.

En oars as guon miene, dy gearkomsten fan Koöperaasje 2018 binne meastepart yn it Frysk. Yn’e fizy dy’t wy fan Ljouwert Kulturele Haadstêd hawwe oer de takomst fan Fryslân, spilet it Frysk dan ek in haadrol. As haadstêd fan in minderheidstalige regio sjogge wy foar Ljouwert in foarbyldfunksje yn Europeesk ferbân. Faaks klinkt soks jo wat te faach. Konkreter dan: as Ljouwert Kulturele Haadstêd wurde soe, betsjut dat nij ynternasjonaal omtinken foar de Fryske taal en de Fryske literatuer. Stimulânsen foar fernijende skriuwerij, oersettings fan Frysk proaza, twatalige útjeften fan Fryske poëzij: ik sjoch it al foar my.

Der is in soad ûndúdlik oer Ljouwert/Fryslân 2018. Ôfwarjende mieningen en boppemjittige oandacht foar politike toulûkerij oerhearskje de publike opiny. Koöperaasje 2018 is fan doel om in positiver lûd te jaan, om dúdlik te meitsjen wat de Kulturele Haadstêd no écht ynhâldt. En foaral wêrom’t wy, as ambisjeuze jonge Friezen, fóár Ljouwert 2018 binne.

De Europeeske Kulturele Haadstêd is ommers perfoarst nét gewoan wer in kultureel festivalleke foar de happy few, in soarte fan ‘Frysk Festival’ foar blaseeë babyboomers. Nee, wêr’t it om giet, is it fernijen en op’e nij úttinken fan wat Fryslân en Ljouwert binne en hoe’t wy ús takomst hjirre sjogge. As der ien stêd yn Nederlân, ien regio yn Nederlân is dy’t ferlet hat fan in ympuls om sels de takomst wer yn hannen te nimmen, dan binne dat, neffens ús, Ljouwert en Fryslân wol!

Dit is fûl ferhaal fansels, rûch en hast revolúsjonêr sels. Mar optimisme hat njonkenlytsen in skel lûd nedich hjir yn Fryslân. As it trochgiet, sil Ljouwert 2018 foaral om positive ynspiraasje gean, om fernijing, om wille en om skientme. Festivals komme der, muzyk, keunst, literatuer, wittenskip.

Ja, dit alles sil jild kostje. En ja, dat klinkt wrang yn tiden fan ûnnoazele besunigings op bibleteken en muzykskoallen. Ik bin ék fûl tsjin dit fernielen fan ynfrastruktuer. Ynvestearje moatte wy júst yn Fryslân. Ymmaterieel en finansjeel. En betrouwen hawwe yn ússels en yn ús takomst.

En wis, wy binne net seker fan de winst. Mar de race is ek noch net rûn. Wy hawwe kânsen, wy moatte se gripe. En geandewei op dizze reis ynvestearje wy likegoed yn de takomst fan Fryslân, oft Ljouwert it no wurdt as net.

Moandei, tolve desimber 2011.

Posted in Skylk | Tagged: , , | Leave a Comment »

Fjouwer nije literêre prizen

Posted by André Looijenga on 15/10/2011

Nei’t ik heard haw, sil deputearre Jannewietske de Vries sneintemiddei yn Harns, by de ôfsluting fan de Moanne fan it Fryske Boek, noch in lytse taspraak hâlde. Men woe it ûnder de pet hâlde, mar ik haw fernommen dat hja bekend meitsje sil dat de Provinsje in stikmannich nije literêre prizen ynstelle wol. Ien en oar hinget der noch fanôf oft Fryslân yndied yn 2018 kulturiele haadstêd wurdt, mar ás dat trochgiet, soe der op de begrutting fan Fryslân 2018 jild wêze moatte foar de folgjende nije prizen:

1. In D.A. Tamminga-priis foar foarmfêste Fryske poëzij. Dit yn reaksje op dat de Rely Jorritsma-sjuery’s har hieltyd wer de holle brekke oer de hermetyske moderne poëzij dy’t se foar de kiezzen krije, én om’t de deputearren har soargen meitsje oer fuortbestean fan ambachtlike rymlerij yn it Frysk. Foar dizze priis komme inkeld gedichten yn oanmerking mei in kreaze foarskreaune foarm, lykas sonnetten, ballades, rondelen en haikû’s. Frou De Vries sei dêr lêsten oer: “As Klaas Br…, ik bedoel… immen… in epos yn hexameters ynstjoere wol, mei dat ek, hear. Salang’t de foarm mar kloppet.” “Gelyk ha se,” foege myn anonime ynformant my ta, “de ynhâld, de metafoaren en oare nijmoadrichheden wurde altiten mar fierste wichtich fûn fansels…”

2. In Dr. D. Kalma-priis foar de stikelichste Fryske polemyk. Dizze priis soe as stimulearring tsjinje moatte foar de Fryske literêre krityk en essayistyk. Nei ik my fertelle liet, sitte de hearen Abe de Vries en Eeltsje Hettinga, sûnt se hjirfan heard hawwe, al as aaisike hinnen te brieden op mei hokker nije skelwurden en ynsinuaasjes harren mieningen no nochris krêftiger oppoaie kinne. De priis sil dus yn alle gefal fertuten dwaan foar de funksjonele útwreiding fan de Fryske wurdskat. It skynt sels dat, mei de Dr. D. Kalma-priis yn it foarútsjoch, de hear Huub Mous him einlings oanmelden hat foar in Afûk-kursus…

3. In Jan Jelles Hof-priis foar de ûngefaarlikste Fryske liettekst. Dizze is neamd nei Jan Jelles Hof, hjoeddei by guon bekend om syn ûndersyk nei ferskillen tusken Fryske dialekten en by in inkeld ien om syn rúzjes mei Douwe Kalma, mar by libben en wolwêzen foaral ferneamd as skriuwer fan Fryske ferskes en gedichtsjes dy’t no folslein fergetten binne. As passend earbetoan oan dizze bodder dus in priis foar it bêste Fryske lietsje dat op’en doer ek wer fergetten wurde sil. Der wurdt grute dat de Haulerwykster trûbadoer Jaap Louwes en it yllústere Volendamster duo Die Twa de grutste kânshawwers binne foar dizze priis.

4. In Tsjibbe Gearts van der Meulen-priis foar de bêst slagge poging ta Fryske humor. It reglemint foar dizze priis is mei opsetsin sa skreaun dat Lytse Teake him nea winne kin. Neffens de amtner dy’t hjiroer spruts, sil it noch dreech wurde om hjir gaadlike kandidaten foar te finen. By ûntbrekken oan geskikte skriuwers en komiken, mei dizze priis ek ferliend wurde oan publike en private ynstellings, ûnder de betingst dat se har grappen en bizen wol yn’e Fryske taal uterje. Yn dy kategory is bygelyks te tinken oan sa’n bytsje alle gemeentebestjoeren yn ús provinsje, oan de firma Holland Friesland Marketing, oan de Feriening Wettersport Snits fanwegen it foarstel ta in akwadukt nei it Starteilân, en oan pastoar Van Ulden foar syn útstel foar in izeren toer yn it sintrum fan Snits.

Sneon, fúftjin oktober 2011.

Posted in Fryskens, Skylk | 4 Comments »

Lokwinske, Van der Ploeg!

Posted by André Looijenga on 12/10/2011

It is no offisjeel, en it is de útslach dy’t de measten faaks wol ferwachte hiene: Durk van der Ploeg hat de Gysbert Japicx-priis wûn foar syn hiele Frysktalige oeuvre. Der sil amper in libbene skriuwer wêze, dy’t mear siden Fryske skriftekennisse op syn namme hat, dat allinne dêrom al: fan herte lokwinske, Durk van der Ploeg, jo hawwe it tige fertsjinne!

Ik seach myn eigen blôchkes even nei, en seach dat ik Van der Ploeg syn winst al ‘foarspeld’ hie:

Mar ja, faaks wol de sjuery dit kear op’e nij, lykas yn 2007, de Gysbert Japicx as in oeuvrepriis beskôgje. Dat soe de warbere senioar Durk van der Ploeg lang om let in Gysbert jaan kinne. Hoewol’t ik gruten heard haw, Van der Ploeg soe him dan wegerje fanwege ‘te let’. Hoe stikelich de âldman wolris west hat de lêste jierren, soe er tink dochs net wegerje. Lykwols hat de krityk wol ferdield west oer de leafst trije romans dy’t Van der Ploeg 2007-2010 útbrocht.

Wy fan ensafh sille om’e útrikking hinne in spesjaal nûmer op ynternet útbringe. (Hawwe jim it al noteard yn’e bûsboekjes? De útrikking is tiisdei 8 novimber, de middeis, yn’e Broeretsjerke te Boalsert.)

Noch wat oars: oare priisútrikkings. Oankomme snein wurde yn Harns de Sulveren Twicht en de Priis foar it Bêste Fryske Jongereinbloch útrikt. Foar de blochpriis bin ik, mei myn Frysk Deiblôch, nominearre! Ik bin hiel benijd wat de útslach wêze sil… It soe moai as jo dêrby wêze koene. De priisútrikking makket diel út fan it literêr programma dêr’t de Moanne fan it Fryske Boek mei ôfsluten wurdt, fan 17.00 oere ôf yn it Heerenlogement, oan it Frjentsjerterein (of sa’t se it dêre yn it Âldfrysk neame ‘Franekerend’) te Harns.

Woansdei, tolve oktober 2011.

Posted in Skylk | Tagged: , , | Leave a Comment »

Earne tusken Jellum en Riga

Posted by André Looijenga on 22/09/2011

Bêste minsken,

moai dat jo hjir wer ris delkomme. Of dat jo foar it earst op dizze hiemside bedarre binne. Faaks hawwe jo trochklikt fan’e side fan Sirkwy ôf. Ik sil yndied op tiisdei 17 jannewaris 2012 de earste fan fjouwer Sirkwy-lêzings fersoargje. Wis wier. Dizze lêzing sil gean oer literatuer yn lytse talen. Ik sil dêryn de literatuer yn it Frysk yn in breder Europeesk perspektyf pleatse, troch de sitewaasje fan it Frysk mei in pear oare ‘lytse talen’ (ik skriuw mei opsetsin net: ‘minderheidstalen’) te ferlykjen.

Hjoed haw ik wat boeken opdjippe oer it Letsk. De Letten sille harsels perfoarst net as sprekkers fan in minderheidstaal beskôgje, mar yn syn skiednis en syn sosjolinguïstyske ferhâldings fertoant it Letsk wol party nijsgjirrige parallellen mei it Frysk. Boppedat fyn ik it Letsk ek út in mear tradisjoniel-taalkundige hoeke hiel nijsgjirrich. It is in minder bekinde Yndo-europeeske taal, dy’t sa op it earste oansjen moai tusken de Slavyske en de Germaanske talen, it Latyn en it Sanskryt yn liket te stean. (Even in wif witterke: hiene jo tocht dat it Letske wurd foar ‘bern’ bērns is? De ‘ē’ sprekke je sels krektsa út as de Fryske ‘ê’!)

Op it heden haw ik fierders ridlik wat by de ein. Ik bin krekt begûn mei nij wurk, as meiwurker foar ferheljende skreaune boarnen by in ûndersyksprojekt op it mêd fan midsieuske (keunst)skiednis. Sûnt dizze wike haw ik in wurkplak hjir op’e universiteit yn Grins, op in keammerke mei, ornaris ôfwêzige, aio’s. Ik bin noch net hielendal yn tsjinst as promovendus, mar it giet sa de goeie kant út.

En boppedat is der fansels ensafh, miskyn wol it iennichste, en yn alle gefal it ‘oprjochte’ (of wie ensaf yn it Arabysk no ‘healwize’?), Fryske literêre tydskrift. Ôfrûn freed, boekefeestdei, is ús earste digy fan it nije seizoen útkaam. En oer in wike as wat is ensafh der ek wer op papier, mei it jierlikse spesjaalnûmer by de Rely Jorritsma-priis. Lês foaral de priiswinnende fersen en ferhaal, mar sjoch ek efkes nei it redaksjoneel: ynstee fan it wenstige stikje ditkear in skets fan it libben en wurk fan’e literêre woldogger Rely Jorritsma… troch in sekere A.R. Looijenga. Te besetten yn’e bettere Fryske boekhannel, en fansels op 1 oktober yn’e tsjerke fan Bears.

Tongersdei, twaëntweintich septimber 2011.

Posted in Skriftekennisse, Skylk, Taal | Tagged: , , , , , | Leave a Comment »

Hellênistysk

Posted by André Looijenga on 29/03/2011

Fan’e Alexandrynske dichter, gelearde en hôveling Callimachus fan Cyrene (tredde ieu f.Kr.) trije grutske rigels út it begjin fan syn Hymne oan Apollo (r. 9-11). By wize fan motto no mar, en ta in salút, by it ferruiljen fan it iene ûndersyksfjild foar in oaren, nijen en prykjende braaklizzenden ien. 

ὡπόλλων οὐ παντὶ φαείνεται, ἀλλ᾿ ὅτις ἐσθλός·

ὅς μιν ἴδῃ, μέγας οὗτος, ὃς οὐκ ἴδε, λιτὸς ἐκεῖνος.

ὀψόμεθ᾿, ὦ Ἑκάεργε, καὶ ἐσσόμεθ᾿ οὔποτε λιτοί.

.

Apollo ferskynt eltsenien net, mar inkeld wa’t eal is.

Dy’t him sjocht, grut is hy, dy’t net seach, lyts is jinge.

Sjen sille w’, o Fier-wurker, en wêze nea noch lyts.

Tiisdei, njoggenentweintich maart 2011.

Posted in Skylk | Tagged: , , , | 1 Comment »

Tariedings

Posted by André Looijenga on 20/01/2011

Even yn it koart, fan’e jûn. En fral wer efkes in blôchke om’t it al wer in wike lyn is sûnt it foarrige. En ik, at se mei my advertearje as ‘redakteur fan in wiidweidich blôch’, wol wat fan my hearre en lêze moatte lit.

Yn it foarste plak moast ik noch altiten de winner fan’e nijewurdekriich fan ferline wike freed efkes hulde bringe. Atze Bosch fan it Hearrenfean, by dizze ek op it wrâldwiid reach myn hertlike lokwinsken mei jo hipperhapke!

Moarntemiddei is dus de boekútrikking fan Steven de Jong syn samle fersen, mei it foarum oer de takomst fan’e Fryske literatuer. Ik moat tajaan, de spanning rint my suver al troch de bealch. At dat mar goed rint. Hjoed haw ik myn Frysk alfêst ris goed smarre. Neist dat ik al wat nuttichs ynbringe wol, wol ik ommers net mei grouwe taalflaters de middei ûntsiere. Dat ik moat der tûk op wêze dat by eltse west in hawwe komt, dat de tiidwurdklusters (wêze kinne moatte soe en sa) net yn’e tiis reitsje, en dat ik de nefaste niging ta hun ûnderdrukke kin.

No ja, it sil wol los rinne. Al lit op it stuit ien byld út Reve syn Nader tot U my net los. Dat er as tarieding op syn magnum opus, dat er skylk ienris skriuwe soe, wat der fansels nea fan komme soe, dat iene dat alle boeken op de Bibel en it tillefoanboek nei ommers oerstallich meitsje soe, as er dat skriuwe soe, earst te profetearjen gean soe oer de diken en greiden om Greonterp hinne.

(En ta beslút noch even dit. Fan’e trouste blogger yn it Frysk, Cornelis van der Wal, haw ik al in pear dagen neat nijs lêzen. Ek de blochfragminten op ensafh.nl binne sûnt tiisdei net ferfarske. It makket jin suver wat ûngerêst.)

Tongersdei, tweintich jannewaris 2010.

— — — — —

(In lytse oppoaiïnge jit: hjoed, freed 21-1-11, sil ik om in oere as 15.40, te beharkjen wêze op Omrop MercuriusOp’e radio dus, nei oanlieding fan it wurd oppoaie. Harkje bûten Ljouwert fia dizze link.)

(En, o ja, mei Knillis syn ôfwêzigens liket it ta te fallen, hear.)

Posted in blôch, Skylk, Taal | Tagged: , | Leave a Comment »

Oppoaide snobberskrobbe

Posted by André Looijenga on 13/01/2011

Faaks witte jo noch wol dat ik in pear moanne lyn skreau oer in oersetkriich foar nije Fryske wurden. Moarn (14 jannewaris) sil de priisútrikking wêze, en, jawis, ik bin nominearre! At jo it feest oanskôgje wolle, soargje dan dat jo om healwei fjouweren yn Tresoar binne.

Ûnder dizze link fine jo de list mei wurden dy’t nominearre waarden.

Fan myn hân is oppoaie, in ferfrysking fan ‘pimpen’. 

No moat ik tajaan dat ik ‘pimpen’ eins wat in suspekt wurd fyn. Dy assosjaasje mei frou-útbuitsjende blingbling. Dy gragens wêrmei’t it wurdsje ‘(op)pimpen’ ynienen opgong makke yn it Nederlânsk. No ja, de irony nominearre te wurden foar eat dêr’t ik eins wat wearze ta fiel, hâld ik wol wer fan.

Oppoaie betocht ik doedestiids as in soarte ‘efter-tins’, wylst ik wat troch it wurdboek blêde foar’t ik myn optinkselkes ynstjoerde. It foel sa op syn plak. Foar it Fryske lûdseffekt hie oppoaikje (mei brekking) faaks wat moaier (mei brekking) west. Foar it meitsjen fan ôfliedings (oppoaierij, oppoaikerij) hie soks ek wat salonfähiger klonken.

Snobberskrobben

No’t de nominaasjes frijjûn binne, is it gaadlik dêroer te spekulearjen tink. Hokker wurd sil fan it wykein yn’e krante komme? Wa wurdsjebakker kriget in tút fan mefrou de deputearre?

Sels liket my ferhynstepôlje tige kânsryk. Dat hie ik wol betinke wollen: in poëtysk klinkend wurd foar in aktueel sosjaal-geografysk ferskynsel (‘verpaarding’: de opkomst fan’e rekréative hynstehâlderij). In je-tiidwurd mei nasalisearring fan’e en in ikoanyske ô.

Ek sterk fyn ik tút-en-derút. In ‘kiss-and-ride’-plak, by it stasjon. Of foar de doar fan in basisskoalle mei suertsjes fan âlden, dy’t miene dat har bern net rinne/fytse kinne. Tút-en-derút wint it yn alle gefal fan it weeë Nederlânske ‘zoenzone’. En fan ôftutersherne, dat ik ynstjoerd hie. Dat wie moai Frysk, mar stroffelich te ferstean. In kollega dy’t ik deroer fertelde, tocht dat er ‘ôftrekke’ hearde. Myn eigenste wurdbaksel koe ik dêrnei net mear fan ‘ôfwurkplak’ dissosjearje… Nee, huppatee, dúdlikheid graach, tút-en-derút, moatst dyn trein net fersitte!

Sjueryrapport by dizzen skreaun, noch wat mear sels-promoasje. Dat hippershapke yn’e groslist is hiel aardich, mar myn snobberskrobbe (krobben as snobbersguod) fyn ik sels like lekker. Se moasten mar tegearre mei de seane maitsen yn it assortimint, dy tuorren en sprinkhanen fan’e grill. Mar dat de sjuery earklep útkeas ynstee fan myn earwar… Mynt wie dochs in folle kearneftiger wurd foar ‘earbeskerming’ (dopkes en sa)?

No goed, ris sjen. En verba valent usu fansels, lykas ús âlde Latynske bavoc* jit sei: wurden binne fan wearde troch har gebrûk. Dat it soe moai wêze at der wat fan ynboargere rekken.

En foar’t ik it ferjit: tinke jo om’e presintaasje fan’e samle fersen fan Steven H.P. de Jong nije wike freed?

Tongersdei, trettjin jannewaris 2011.

*) basisvocabularium: in wurdfrekwinsjelist om skoalbern mei te tamtearjen

Posted in Skylk, Taal | Tagged: , | 1 Comment »

Folle lok en seine!

Posted by André Looijenga on 28/12/2010

Mei de bêste winsken foar twatûzen-alve!

(Dit plaatsje is oars wol in archyffoto fan ôfrûn jannewaris. Safolle snie leit der op it stuit net yn’e Legeaën.)

Tiisdei, achtentweintich desimber 2010.

Posted in Skylk | Tagged: | Leave a Comment »

Foarkanten en foarnimmens

Posted by André Looijenga on 23/12/2010

Àl ‘glûpende kâld’, mar de fearten rane wer. It iis giet wer oan diggels, en de dreamen fan op hurd wetter alve stêden om te riden ek. Fan’e middei gie ik yn Grins de boekemerk yn’e Harmony by del. Fêst foar-krystrituëel. Lykas altyd tôge ik de tas fol (net iens sa) âlde boeken mei nei hûs. De opbringst wie foar it stypjen om earme froulju yn Pakistan op eigen fuotten te helpen. Pakistan, at der ien lân op’e wrâld is dat de ôfrûne jierren de pleagen fan Egypte oer him hinne krige… En tagelyk rillegau fergetten rekket yn’e deistige nijsnúnder.

Ien fan myn oankeapen wie in Rink van der Velde. Pake Sytse, út 1975, mei miskyn wol it meast ûnsjogge omkaft dat ik ea op in Frysk boek seach. Sa ûnsjuch, ik toan him hjir mar net. It siet ús folksskriuwer net mei mei de uterlike fersoarging fan syn dochs sa goed ferkeapjende wurk. Goed, de earste printinge fan De Fûke hat in moai omslach, stylfol en alhiel by de tiid (foar it Fryslân fan’e jierren sechtich). Mar dat der yn’e Rink-van-der-Velde-betinkingsspecial fan de Moanne okkerdeis in blier artikel oer de omkaften fan Van der Velde syn boeken stie, fûn ik hast wrang. At je op allinne de foarkanten ôfgiene, soene syn boeken meast net boppe de streekromantsjes en moppeboekjes útstekke.

It is echt hiel wichtich dat boeken der goed útsjogge. Mar ik bin bang dat dat yn Fryslân noch net by alle útjouwers (en skriuwers) bekind is. Printwurk yn Times New Roman, of júst yn skraachleaze kompjûterlettertsjes. Pocketsjes en omkaften dy’t guodkeapte, klysjee en earmtlikens útstriele… foaral Friese Pers Boekerij hat der patint op.

No ja, en tagelyk ferskine der ek heule moaie nije útjeften hear. Ek yn it Frysk. It kin àl.

Fierders bin ik dizze fakânsje dwaande mei myn promoasje-ûndersyk. Wêrfoar’t ik yn febrewaris foar in wiidweidich kongres nei Rome sil. Dat, it kin àl. En nije wike sil ik noch foar in pear dagen op’e sneup yn in lyts lantsje hjir net fier fuort, mei in eigen lyts taaltsje. In Fryslantsje yn’e Ardinnen. Mar hawar, dêr lêze jim skylk mear oer op it Deiblôch

En ik rin om mei plannen foar Fryske boeken. Ek dêroer letter mear. Dat se kreaze typografy en in kreas omkaft krije, sil ik yn alle gefal foar soargje. En faaks ferkeapje se ek noch.

Tongersdei, trijentweintich desimber 2010.

Posted in Dien, Lêzen, Skriftekennisse, Skylk | Tagged: , , , , , , , | 2 Comments »

Inket sil útrinne

Posted by André Looijenga on 14/12/2010

En wol op freed 21 jannewaris 2011. Komt allegearre!

Tiisdei, fjirtjin desimber 2010.

Posted in Skylk | Tagged: | Leave a Comment »