Frysk Deiblôch

It blôch fan André Looijenga

Posts Tagged ‘blôch’

Beppetaal

Posted by André Looijenga on 01/10/2011

Ien fan’e moaie dingen fan yn it Frysk skriuwen fyn ik dat it mear aksepteard wurdt, ast de taal in bytsje mear ‘fan dysels’ makkest. Datst der mear mei eksperimintearje meist. De taal in bytsje mear nei dyn hân sette meist, sûnder datst daalks as in heal-analfabeet te kyk stieste. It Frysk jout in frijheid om, bytsje by bytsje, dyn eigen wurden yn te bringen. It Frysk kin in frijheid meibringe, dêr’t eltsenien in taalkeunstner yn wêze kin.

Spitich lykwols dat de measte Fryskpraters en -skriuwers dy frijheid net oanpakke. Oer it ginneraal is dat Frysk fan ús net bot ynnovatyf yn wurdfoarmings bygelyks. Der komme wol nije wurden, dat kinst net opkeare, mar dy nije wurden binne hast inkeld Nederlânske en Nederlânsk-Ingelske wurden…

Fan it oanbegjin ôf dat ik dit Frysk Deiblôch ûnderhâld, haw ik my dwaande holden mei it útwreidzjen fan’e Fryske wurdskat. Yn it begjin suggerearre ik wolris neologismen. Krekt as waard dat oppakt, kaam der in priisfraach, dêr’t ik foar myn nijwurderij in twadde priis wûn. Rillegau kearde ik my rjochting al dy moaie ‘âlde’ Fryske wurden dêr’t ik ornaris oer hinne lies, en begûn ik oan wurdwurk te dwaan. Gewoan: opfallende wurden notearje mei de betsjutting derneist. En se dêrnei besykje te brûken fansels. Op dizze wize wol ik wat dwaan oan it Fryske Leksikale Drama, om de dingen ris fet en swier út te drukken: it Frysk bliuwt foarearst wol bestean, mar ús Fryske wurdskat wurdt lytser en lytser.

Om dochs mar wer ris te nijwurdzjen… as ík ien nij Frysk wurd húsriem wêze litte wol, soe dat beppetaal wêze moatte. Dat hat fansels te krijen mei myn eigen taal- en famyljesitewaasje. Guon sil it fernuverje, mar it Frysk is myn memmetaal net. En ek mei ús heit praat ik meastens Nederlânsk. Mar sýn âlden, myn pake en beppe oan’e Fryske kant fan’e famylje, praten ál Frysk. (Liezen ek Frysk boppedat, lykas earder ris sjoen litten haw.) Letterlik haw ik dan net it Frysk fan ús beppe (dêrfoar is se spitigernôch te ier ferstoarn), mar mei beppetaal jou ik wol myn besibbens op ôfstân ta it Frysk oan. Lykas by my, sil de ferhâlding ta de Fryske ‘beppetaal’ fan in soad (twadde-taal-)sprekkers yninoar stekke.

Pas de lêste tiid, no’t ik sa yn it Frysk fersille rekke bin, kringt ta my troch dat ik noch in oare beppetaal haw. By ús mem thús wie de taal ommers Drintsk. Fan it simmer bin ik begûn en ferdjipje myn kennis fan it (Súdwestlik) Drintsk, en wat dêrmei anneks is, in bytsje. Eink begûn dat mei in tochtsje troch de Stellingwerven, op in moandei mei dramatyske buien yn augustus, wol’k leauwe. Yn Wolvegea krige ik in Stellingwarfs Woordenboek, rillegau dêrnei waard ek in Drintsk leksikon oantúgd.

It ferbetterjen fan myn Drintsk (c.q. Stellingwarfsk, want it grutste ferskil tusken dát en it dialekt fan Nijeveen is de mysterieuze ae) falt my oars net ta. As ik it mei mysels oefenje, fal ik yn eltse twadde sin werom op it Frysk. Dat sit blykber op’e selde ‘bânbreedte’, liket it wol. Boppedat bin’k wat bang dat ik it Saksyske aksint tefolle oerdriuw, en it as in parody klinkt.

Hawar, wy wiene lêsten ris yn’e Stellingwerven. Doe’t wy, nei stops yn Wolvegea en Noardwâlde, by Berkeap de taalgrins hast wer oer soene, moasten wy dêr yn it doarp ôfremme foar in man mei in kroade dy’t oerstuts. In âldere hear, mei in prûk wyt hier en in reade reinjas oan, toffele de strjitte oer. Verduld, dat leek ja Johan Veenstra wel. Johan Veenstra sil it wol west ha, dy’t krekt op dat momint Stellingwarver boeken oan it suteljen wie. Haw der noch spyt fan dat’k net even útstapt bin.

Ien fan’e skaaimerken fan dit blôch moat ik ta beslút ek net ferjitte: in fotootsje fan in âlde tsjerke… Ûnderweis dy dei haw ik de toer fan Pepergea efkes op’e plaat set. Om op beppetaal werom te kommen, en dêrby dan dus op myn oma-taal… it wie dizze keine let-goatyske toer dy’t ik al safolle kearen sjoen hie op sneintemiddeis fanút de auto ûnderweis nei oma. No stie ik der foar it earst deun neist.

De toer fan Pepergea mei tongerwolken

Sneon, ien oktober 2011.

Advertisements

Posted in Dien, Fryskens, Taal, Tsjerken | Tagged: , , , , , , , | 3 Comments »

Blôchblock

Posted by André Looijenga on 24/06/2011

Nuver, mar de lêste fjouwer wiken haw ik gjin nije blôchkes mear pleatst. Ik hie wol wat oare skriuwputsjes dy’t ôf moasten, en tusken de frije dagen troch wie it drok op it wurk, mar binne dat jildige útflechten?

Oan ûnderwerpen om argewaasje fan te hawwen gjin gebrek, soenen jo sizze.

Mar sokke argewaasje kin jin ek hast ferlamje. Wat soe ik myn tiid fergrieme mei it deltypjen, yn it Frysk, fan lulke kommintaren op de healwize besunigings fan it Haachske regear op… sa wat alles dat men earder fan wearde fûn. Wat no ûnderwiis en wittenskippen? wat no kulturiele subsydzjes? wat no iepenbier ferfier yn de ‘regio’? wat no in striidmacht dy’t past by it ekonomysk gewicht fan dit keninkryk? wat no in diverse publike romte mei ek regionale media?

Dit regear krij ik sa njonkenlytsen in lichaamlike tsjinreäksje op. Dat, foar no, net mear dêroer.

Werom nei myn blôch. Fierders hat it oan stof net ûntbrutsen. Lit my mar ris in pear dinkjes neame dêr’t ik foar jo oer skriuwe koe. Faaks bringt dat de nocht yn it blôchkjen wat werom.

* Oer ‘âlde Fryske boeken fan froeger’ (om Pier Boorsma oan te heljen) bygelyks. Boeken dy’t ik koartlyn sa mar yn hannen krige, mei in soad wille lêzen haw, en jo graach oanriede soe, binne: Teije Brattinga syn Dy ferrekte papen: documentaire dramatique (in roman oer de reformaasje yn Fryslân yn 1580) en R.R. van der Leest syn hiel sterke Lampefryske forhalen.

* Oer it ûntmaskerjen fan konsepten as ‘Noard-Nederlân’ en ‘noardlik lânsdiel’ as moderne konstruksjes om Fryslân ûnder de macht fan Grins te krijen, oer hoe’t de Ljouwerter Krante dêr graach oan meiwurket, en oer hoe’t Fryslân dêrtroch syn âldere, en ekonomysk lukrativere, bannen mei Noard-Hollân en Amsterdam ferwetterje lit.

* Oer Pierius Winsemius (1586-1644), de grutste Fryske skriuwer fan de santjinde ieu (neffens tiidgenoaten alteast), dichter, jurist, lânshistoarikus, amateur-astrolooch en professor yn ’e eloquentia.

* Oer amusante plannemakkerij dy’tst sa opheinst út de Fryske media. De stielen toer bygelyks dy’t pastoar Van Ulden yn Snits foar de Sint-Martinustsjerke oan de Singel delsette wol (neat mear fan heard eins). Of in akwadukt (!) foar boatsjetrailers tusken de Potten en it Starteilân. (Lês it Sneeker Nieuwsblad en jo miene dat it alle wiken 1 april is.)

Aanst komt der wer in nije digitale Ensafh út. De lêste foar it simmerskoft, dat ik ûnthjit jim dat ik, no’t jim de Ensafh-digi foar treddeheal moanne misse moatte, as ferfanging wer wat rigelmjittiger op myn Deiblôch skriuwe sil.

Freed, fjouwerentweintich juny 2011.

Posted in blôch | Tagged: , , , , | 1 Comment »

Faaks

Posted by André Looijenga on 07/09/2010

Ik bin der al meardere kearen op wiisd dat ik yn it Nederlânsk, sawol skreaun as sprutsen, fiersten te faak misschien brûk. Ter fariaasje smyt ik der dan ek noch hiel wat wellicht trochhinne, en nim ik gauris myn taflecht ta zou-konstruksjes. Ik soe te foarsichtich en te min útsprutsen wêze.

Yn myn Frysk, seker ek hjir op myn deiblôch, haw ik lêst fan itselde euvel. Gauris dûkt miskyn (neffens de stavering moat dat eins miskien wêze) op, en hast, en ik bin in grutgebrûker fan it moaie lytse wurdsje faaks.

Nuver eins dat ik sa faak faaks skriuw. It is in wurd dat ik nea pratend brûke soe; fansels is miskyn wat ik altiten sis. De distânsjearring, dy âld kammeraad fan eltse Fryskskriuwer, spilet seker mei yn myn (hast ûnbewuste) kar foar faaks. Dêrneist hat faaks, boppe miskie/yn, foar dat it sa lekker koart is: it kin der altyd noch even tuskentroch. Faaks is in hearlik wurdsje, jout de skriuwer wat romte, en ferlient him daalks in skymke fan akademyske betochtsumens. 

Mar hoe komt dit oe sa geve faaks oer op in trochsneedlêzer? Ek ik sels moast, doe’t ik begûn mei Frysk te lêzen, wenne oan faaks, dat ik gauris oanseach foar faak. Makliker makket faaks it der net op, meidat wy hast allegearre dizze taal lêze en skriuwe as trochwrottende autodidakten. Koart, hoeden en beskieden leveret faaks lykwols in moai bewiis dat èk de wat keunstmjittige geef-Fryske skriuwtaal erfguod is dat it behâlden wurdich is.

Dat faak brûkt liend-eigen faaks fan my falt miskyn net út myn skreaune taal fuort te wjudzjen, en faaks is dat ek wol better sa.

Tiisdei, sân septimber 2010.

Posted in Taal | Tagged: , | 2 Comments »

Fúftich

Posted by André Looijenga on 25/05/2010

Jawis, myn fyftichste blochke op myn Frysk Deiblôch. Ik hie earst yn’e plenning om dat ôfrûn wykein te skriuwen, mar wylst ik by myn âlden yn Tersoal yn’e tún siet, wie it waar dêr te moai foar. It hie oars hiel passend west en skriuw myn fúftichste stikje mei de Pinkster (ommers: hê pentekostê hêmera, 50ste dei, nei Peaske).

Eins is it ek de drokte dy’t my de lêste tiid wjerhâldt fan rigelmjittiger te blôchjen. (Eangje net, freonen fan’e Fryske blogosfear, ik bin net fan doel om ynkoarten samar út te naaien fan it net!) Miskyn moat ik noch even melde dat ik oare moarn hjir yn Grins myn MA-bul yn’e Klassike, Midsieuske en Renêssânse-Stúdzjes ‘hoopje te ûntfangen’. Ik bin der net ûnwis fan dat ik dy bul krij, mar sa seit men soks, no.

Noch efkes ien taalkundich aardichheidsje mar, oars giet it hjirre ek mar de hiele tiid oer mysels. Boppe dit blôchke sjochst mei grouwe letters Fúftich skreaun. Sa staverest dat dochs net, sille guon tinke, it moat fyftich wêze dochs…

It is fansels net sa dat ik ynienen net wit hoe te staverjen. Ik wit ek dat in protte minsken gewoan in /i/ sizze, en bin my derfan bewust dat de /ü/ dy’t ik útsprek in resintere ûntwikkeling is. Mar as twadde(memme)taalsprekker fan it Frysk hâld júst ik derfan wat ekstra distânsje te hâlden foar it Nederlânsk oer. Hjir op myn blôch skriuw ik fan begjin ôf dêrom substandert foarmen fan’e telwurden fúftjin en njontjin yn myn ôfslutende datumrigeltsjes.

Ik ferwachtsje boppedat dat it ôfwykjende eleminstje /füf/ de takomst hat. Fan it wykein hearde ik it noch út’e mûle fan in Omrop Fryslân-tillevysje-omropster. Net dat dy altiten sokke geefpraters binne, mar se jouwe dêrom krekt de trends yn’e taal oan. It Frysk libbet dochs, en at it efkes wol giet ek de sprektaal syn eigen wei los fan it Nederlânsk. It elemint fúf- passet ommers ek yn it systeem fan’e Nijfryske telwurden, dat him fan it Nederlânsk ûnderskiedt troch in gruttere fariaasje. Fergelykje de ûndersteande rychjes mar ris:

trije – tredde – trettjin – tritich — drie – derde – dertien – dertig

fjouwer – fjirde – fjirtjin – fjirtich — vier – vierde – veertien – veertig

fiif – *fúfde – *fúftjin – *fúftich — vijf – vijfde – vijftien – vijftig

seis – sechde – sechtjin – sechtich — zes – zesde – zestien – zestig

sân – sande – santjin – santich — zeven – zevende – zeventien – zeventig

njoggen – *njonde – *njontjin – *njontich — negen – negende – negentien – negentig

De foarmen mei in stjerke (*) stean net yn it wurdboek. Mar sjoch ris hoe moai’t se harren foegje yn it systeem fan’e taal!

Tiisdei, fiifentweintich maaie 2010.

Posted in Taal | Tagged: , , , , , , | 5 Comments »

‘Ferneamd’ Tersoalster

Posted by André Looijenga on 22/05/2010

Bêste âld-doarpsgenoaten en oare ynteressearden,

wolkom op myn ‘Frysk Deiblôch’!

Ik fyn it tige moai dat jim hjir ris delkomme om te sjen wat dy jonge fan master Looijenga no ynienen op it ynternet útheeft mei it Frysk.

Dit is dus myn weblog, myn eigen hoekje ynternet dat ik stadichoan fol skriuw mei stikjes oer ferskillende ûnderwerpen. Dy stikjes gean soms oer Fryske boeken en skriuwers, soms oer dingen dy’t ik nijsgjirrich fyn oan’e Fryske taal. Oare stikjes gean júst oer de aktualiteit, of oer dingen dêr’t ik mei myn eigenwize holle in miening oer haw, of fertelle gewoan oer wat ik sa út en troch meimeitsje.

At jim út Tersoal komme, hawwe jim myn deiblôch fêst fûn troch it artikeltsje op side 9 fan it doarpskrantsje. Fan’e middei haw ik krekt De Tersoalster Courant yn it doarp rûnbrocht mei myn broerke. Oer myn winnen fan it Frysk diktee, in moanne lyn, moatte jim foaral efkes dit en seker ek dit stikje lêze…

Ik soe sizze, strún hjir mar wat om yn myn stikjes. En kom mar gau wer ris werom, want minstens ien kear yn’e wike komt der hjir in stikje fan my by.

In protte nocht, en (oan degenen dy’t dat net alle dagen dogge) súkses, by it Frysklêzen winsket jimme jim âld-doarpsgenoat

André Looijenga (wer efkes útfanhús yn Tersoal).

Sneon, twaëntweintich maaie 2010.

Posted in blôch | Tagged: , , | Leave a Comment »

Yntinsjeferklearring

Posted by André Looijenga on 27/03/2010

Yntinsjeferklearring. Kinst it moai ferfryskje (sykje de seis ferskillen), mar it bliuwt in ûnsjoch Hollânskisme. Dochs, ik fyn dat ik mar ris ferwurdzje moat wat ik wol mei myn Deiblôch.

Guon dingen moatst gewoan planút sizze. Fansels skriuw ik dit blôch net fol as út in siiklike niging ta selsekspresje. Fansels wol ik der wat mei berikje, foar oaren en foar mysels. Oars soe ik wol tsjin in muorre oanprate (of tsjin fisken preekje).

Yn it foarste plak hâld ik dit blôch by om’t ik yn it Frysk dingen skriuwe wol dy’t ik sels lêze wolle soe. Ik sette daalks heech yn troch deistich bydragen te beloovjen. Dy ambysje foel my de ôfrûne wiken swier, mar ik hâld har dochs oan. Nije ambysjes binne mar al te nedich at it om it Frysk giet, seker at it giet om skriuwsels dy’t de muoite fan it lêzen wurdich binne.

Myn blôchskriuwery is in tichter by de taal krûpen. Frysk skriuwe is dy taal foar jinsels ûntdekke en ta jins eigen spylfjild meitsje. It siet der fan begjin ôf oan te kommen en myn blôch wurd foar in wichtich part refleksje op it Frysk. Soks is eins ek mar al te nedich yn ús gefal fan in taal dy’t sels as taal yn’e publike romte (ûnderwiis, ûnderwiis…) amper omtinken krijt.

Ik wol helpe it Frysk fierder te bringen. Sa koart mooglik sein is dat de yntinsje fan myn krewearjen oan dit blôch.

Hast oardel moanne dwaande, sykje ik noch altiten nei de foarm fan myn blôch. Wêr moat myn skriuwery oer gean?

Yn tsjinstelling ta guon oare blôchskriuwers sjoch ik gjin doel yn it fêstlizzen fan al myn deistige belibbeniskes. Safolle bysûnders haw ik dêroer aldendei net te melden. Boppedat is deiblôch in wurdboartsjen op deiblêd en net op deiboek.

Om’t ik sa’n ferlet fan Frysklêzers haw, soe ik jimme fansels by dizzen freegje kinne wat jimme wolle wêroer’t ik skriuw. No, sis it mar. De ôfrûne moanne oersjend, haw ik al in idee hokker thema’s de takomme tiid yn elts gefal lânskomme sille.

1.) Sa’t ik jit sei, de Fryske taal, fan ferskate kanten besjoen. Dêrby moat ik wol oantekenje dat ik as akademikus net yn it foarste plak yn’e Germaanske talen en it Frysk spesjalisearre bin. In goed-ynformearre leek yn’e Fryske taalkunde, krekt as hoe’t ienris it bestudearjen fan folkstalen begûn.

2.) Fryslân beskriuwe. Dat sil alle kanten útgean, tink. Wy komme fan in nuver hoekje wrâld, mar hawwe dat meast net troch. Fiersten te min hawwe minsken wat troch oer ús ynleaf grien biljartlekken. Yn’e taal fan in grut part fan’e bewenners fan ús bysûndere lânsdouwe wurdt der eins amper wat skreaun oer Fryslân sels. Oer it Fryske lânskip, de skiednis en fan alles dat dêrby it sjen en witten wurdich is, wol ik noch wolris, yn it Frysk, in goed en moai boek op’e merke bringe. (Wat d’âld Speerstra kin, kin ik ek, en faaks wol better.) Earst hjir mar ris besykje.

3.) Al bin ik net bot polemysk ynsteld, haw ik wis in miening te jaan, dêr’t men yn Fryslân (al wit men it noch net) grif wat oan hawwe kin. Skylk folget it der mear yn dy snuorje. Oppenearjen is ommers it libbensbloed fan it blôchjen. En seker ast dy op it Frysk en Fryslân stortest, fynst in soad dat fan dyn miening ferlet hat.

Hawar, en no gau op nei de status fan Frysk-pommerant!

Sneon, sânentweintich maart 2010.

Posted in blôch | Tagged: , , , , , , | 4 Comments »

Iden fan Maart (of eins de deis dernei)

Posted by André Looijenga on 16/03/2010

De lêste wike hie ik it min oan tiid en hâld myn blôch by. Ien grut en wichtich ding moast foar dizze moandeis klear wêze, dat dat gie efkes fóar. Sneintejûn koe ik, nei it nedige stinnen en krewearjen, it ûndersyksútstel opstjoere wêrmei’t ik nei in promoasjeplak oan’e Grinzer universiteit sollicitearje wol. Dat ynienen sit ik wer hielendal medias in res classicas, en liket it Frysk der wer in bytsje by yn te sjitten.

Wêr ik op wol promovearje (soe ik sa’n fûl begeard plak krije kinne)?

Myn útstel hat as titel (ferfryske) meikrigen It Wer-útfinen fan’e Barbaar: konstruksjes fan net-Gryksk en Gryksk yn’e Hellênistyske poëzy. Ik bin filolooch en graecus en haw my yn it foarste plak talein op’e literatuer fan’e Hellênistyske perioade. Yn myn dissertaasje wol ik dizze poëzy oan in analyze ûnderwerpe dy’t derfan útgiet dat de dichtkeunst in dúdlike rôl spile hat yn it definiearjen fan (kulturiele) identiteit. It liket faaks in bytsje koart-troch-de-bocht sa, mar binnen it fjild fan’e Hellênisme-stúdzje hat it neffens my potinsje om in ynfloedryk boek op te leverjen.

Mar mear as ôfwachtsjen oft de kommissje dy’t deroer giet soks ek sjocht, en it oandoart my oan te nimmen, falt der no net te dwaan.

It útstel opstjoerd, heapje oare akademyske putsjes har foar my op. Myn offisjele ôfstudearjen (de bul-útrikking) stiet no in datum foar op’e aginda. Foar 1 maaie moat in earste presintearbere ferzy fan in artikel fan myn hân oer spearen en it byld fan keningen by Hellênistyske dichters klear wêze om nei de besikers fan in kongres ein fan’e simmer tastjoerd te wurden.

Wat oars, mar dochs oanswettend, oer fan’e jûn. Út wurk bleau ik yn Ljouwert en gie ik yn Tresoar nei in lêzing. Foar in publyk fan fral eineksamenlearlingen spruts Anton van Hooff nei oanlieding fan’e Pro Caelio oer it libben fan Cicero. 

De lêzing foel my ôf. Ik hie in mear gearhingjend ferhaal oer dy iene bysûndere redefiering fan Cicero ferwachte, as de leechdrompelige powerpoint dy’t wy foar ús krigen.

Van Hooff is in man dy’t gauris op’e radio útnoege wurdt at it oer de Âldheid giet, mar eins is er net sa hiel geskikt om sels syn tinzen krêftich ûnder wurden te bringen. Meastens fynt er ek net safolle bysûnders, tinkt my. De yndruk dy’t er wekt, is dy fan gewoan in âldere learaar Latyn. Wakker entûsjast oer syn fak, mar wat warrich en te drok yn syn styl fan praten. Hy skriuwt ek net ûnaardich, mar hy komt net oer as in djiptinkend gelearde, noch as in wiidweidich yntellektueel. In goede learaar faaks, mar as lanlik úthingboerd fan’e wittenskiplikke bestudearring fan’e Klassike Âldheid earlik sein ûnder de mjitte.

Tiisdei, sechtjin maart 2010.

Posted in Dien | Tagged: , , , , , , , , , , , | 3 Comments »

De hânskreauntekstferwurker

Posted by André Looijenga on 26/02/2010

[Earst even dit: it giet wol need mei myn blôch no. De statistiken sjitte omheech. Wolkom, minsken, allegearre hjir op it Frysk Deiblôch, ik fiel my fereare troch jim belangstelling!]

Wy, en dan bedoel ik sûnder gekheid ek mysels as bûkemantsje fan yn’e tweintich, ha yn ús libbens in protte technologyske feroarings meikrigen. Om ticht by myn eigen deistich wurk te bliuwen: nim no bygelyks de hommelse oergong fan foaral skriuwe nei foaral type.

Der wiene fansels al sa’n hûndert jier typmasjines foar’t geandewei eltsenien in eigen kompjûter yn’e hûs naam. Dochs hat it neffens my de kompjûter, en net dat ritmysk ratteljende apparaat dat nei inket rûkte, west dy’t de manier wêrop’t jo en ik teksten skriuwe fûnemintiel feroare hat. My tinkt, dat alle wrâld (my ynklûs) skriuwt troch op in kaaiboerd te typen feroarsaket in bliuwende revolúsje yn hoe’t wy teksten gearstalle en hoe’t wy tinke.

Lit my by mysels as foarbyld bliuwe. Ik haw fansels skriuwen leard mei fulpen en papier. Ta myn (seker doedestiids) nocht hoegde ik fan myn âlden yn groep acht net per se op blyntypkursus (dat wie noch op in typmasjine), en it heucht my noch dat ik in inkelde kear earne yn’e lêste jierren fan’e basisskoalle nei letters sykjend efter it kaaiboerd fan in kompjûter siet. Sûnt doe is foar my it typen mei de jierren hieltyd tanaam, en it mei de hân skriuwen doch ik hân oer hân minder.

Mar eins fyn ik dat typen mar raar. Dat frjemde, ûnlogyske kaaiboerd mei de letters sa mar troch inoar (Q, W, E, R, T, Y…). Dy yn sekere sin sekundêre wize fan jins wurden fanút’e holle oerbringe op in foarlopige bledside dy’t op in ljochtsjend byldskerm foar jin stiet, troch it oanreitsjen fan’e knopkes op it kaaiboerd.

Eins soe ik wol werom wolle nei it echte skriuwen. Mar dan wol mei de foardielen fan it digitale tekstferwurkjen (tink allinne mar oan dy grutte útfining: de ‘backspace’-knop) dêr’t wy wierskynlik mentaal net mear sûnder kinne.

By myn witten bestiet soks noch net, mar se soene it gau útfine moatte: in technyk wêrtroch’st gewoan op papier mei pen of potlead skriuwe en dat dan op simpele wize digitaal yn in tekstferwurkingsprogramma sette koest. Gewoan krekt sa ast it opskreaun hiest, stie it dêr dan op skerm. Koest it sa litte, of (meastentiids) fierder bewurkje ta in opmakke stik tekst. It programma soe dyn hânskrift (hoe bryk miskyn ek) feilleas werkenne. Soest dyn nette hânskrift op’en doer as in soart persoanlik lettertype brûke kinne (wat eins folle natuerliker is as de sitewaasje no, dat alles watst deltypst, oantemei it ûnnoazelste chattebeltsje, lykas yn profesjonele drukletters foar dy ferskynt).

Ik ferwachtsje dat soks der gau fan komt. Faaks is it al jierren yn ûntwikkeling. Oer in jier as tsien witte wy grif net oars as sá.

Freed, seisentweintich febrewaris 2010.

Posted in No-tiid | Tagged: , , | 2 Comments »

Tinzen by myn blôch

Posted by André Looijenga on 25/02/2010

Aanst gean ik de tredde wike yn dat ik dit blôch skriuw, dat miskyn is it tiid en bring ûnder wurden wat ik dermei wol.

Skriuwe, yn behapbere stikken en ûnder de druk eltse dei wat nijs ta te foegjen. (Dat alle dagen skriuwe is net alhiel lukt, –  sneon hiene wy jierdei yn’e famylje, en juster wie ik te hurd oan it wurk om wat ôf te meitsjen en jûns te wurch om noch in stikje del te pinnen.) 

Lêzen wurde, leafst troch in sa grut mooglike kliber nijsgjirrigen. Dêr is fansels gjin sprake noch fan. Ik haw it bestean fan dit blôch ek net fan’e daken skreaud. En ik haw it my fansels dreech makke troch te kiezen foar it skriuwen yn it Frysk.

Men moat witte wat men te melden hat, at men skriuwe wol. Ik kin wol oeral oer skriuwe, mar dat smyt noch gjin gearhingjend gehiel op, wêrfan’t in potinsjele lêzer ûngefear wit wat te ferwachtsjen.

It sil der mei yn it Frysk blôchjen, nei myn ferwachting, wol op útdraaie dat men in protte oer typysk Fryske thema’s skriuwt. Oer de taal, hoe’t hja wurket, hokfoar skatten hja bewarret, en hoe’t har takomst feilich steld wurde kin. Oer de Fryske identiteit, mei har moaie en har minne kanten. En dêrmei oer polityk en soksmear, en hoe’t dat mei Fryslân te krijen hat.

Miskyn wat heal en hiel bellettristyske oerstinninkjes tuskentroch: wat grienmank oer yntellektueel ferantwurde boeken dy’t ik, al as net, lêzen haw, en filosofearseltsjes nei oanlieding fan oermoedige reedriders en sa.

Gewoan omdat der sa út-en-troch yn it Frysk skreaun wurde moat, ja omdat der sa as it útkomt ris foar de feroaring yn it Frysk ûnwenstige tinzen tocht wurde moatte.

Tongersdei, fiifentweintich febrewaris 2010.

Posted in blôch | Tagged: | 1 Comment »

Nûmer ien

Posted by André Looijenga on 12/02/2010

Wolkom, leave lêzer, op myn Frysk Deiblôch.
No’st dizze wurden lêst, sille se as lêste bydrage ûnderop de stapel lizze. Hjiryn is in weblog ommers folslein it tsjinoerstelde fan in boek: it nijste stiet hjir foaroan, boppe oan’e side, wylst it earste pas hielendal op it ein komt.

Ûnderoan de pagina dy’sto foar dy hast, binne dizze wurden myn earste op dit blôch. Wat ik wol mei dit blôch, is foar in part al út’e namme op te meitsjen. It is yn it Frysk. Ik sil it deistich byhâlde. En dat de namme oan dy fan in krante tinken docht, is gjin tafal. Alle dagen, nim ik my foar, wol ik minstens hûndert wurden derby skriuwe.

Wêrom? Net allinnich foar mysels, mar ek omdat soks nedich is. Der wurdt fiersten te min Frysk skreaun, printe en lêzen. Mei dit deiblôch wol ik myn lytse bydrage leverje oan it fierder libben bliuwen fan ús bysûndere taal.

Ik hoopje datsto, lêzer, mei in protte nocht myn wurden lêze silst / lêzen hast.

André Looijenga, Grins.
Freed, tolve febrewaris 2010.

Posted in Uncategorized | Tagged: , | Leave a Comment »