Frysk Deiblôch

It blôch fan André Looijenga

Posts Tagged ‘feanpolders’

Fersen yn it fean

Posted by André Looijenga on 22/05/2011

Fan’e middei by Literêr Sirkwy west yn It Damshûs yn Nij-Beets. Heit en mem boppedat meitôge nei de literêre middei, dy’t se hiel moai fûnen. In bysûnder ûnderhâldend programma sjoen yn ‘It Houten Hemeltsje’, it rekonstruearre needtsjerkje yn it iepenloftmuseum. Spitich allinnich dat ûntanks de oanbeane kwaliteit it tsjerkje perfoarst net fol siet.

In bliere foarjierssinne ferdreau de wolkens en lei in skyn fan genede oer dit museum fan it earmoedich ferline fan’e feanderij. Petgatten, klyn, baggelark, turfbokken, houten klinten en de rook fan tar. De kleur fan it tarre hout, de kleur fan it droegjende turf. Kjeld en grize loften byldzje ik my dêrby yn, de ûnbidige leechte yn’e ferfeande wyldernis, en de krûme lea fan it bealigjen.

Yn it Houten Hemeltsje waard goed foarlêzen. Hie ik mar de stim fan Melvin van Eldik! Wat in perfôrmer is dizze Ljouwerter poëet, dy’t alles út’e holle foardroech. Syn optreden begûn er mei in spesjaal skreaun fers yn it Frysk, oer de arbeiders yn it fean hjir by Beets. De, eins heul learsume, hâlding fan grutskens (dy’t ta jinsels omheuchbodzjen laat) hied er goed troffen. Nei ôfrin haw ik him net sels noch sprutsen, mar: Melvin, mei dit gedicht yn Ensafh?

Op it terrein fan It Damshûs stiet in espeltsje weropboude arbeiderswenten. Amper mear as houten hokken eins. Op in kreas meand gazon steane se dêr no suver as in buertsje fakânsjebungalows, smûk en knus. Mar om de erfaring te krijen hoe’t it echt wie, soene se eink ferspraat oer hûnderten pûnsmietten iepen fjild stean moatte. En soest der hjerstmis, of djip yn’e winter hinne moatte, yn’e meagere moannen, wylst alles griis en wiet en smoarch is en it oan alle kanten siicht tusken de tinne houten planken.

Nee, wis, it wie in moaie literêre middei. En boppedat wit ik no hoe grut in kontrabas-blokfluit is. En haw ik Carolien Hunneman yn it Stellingwarfsk sjongen heard. (Rêd ús fan’e Omrop-middelmjitte; hooplik skoarst gau dyn Fryske zeumer-hit!)

Stellingwarfsk en oanswettende dialekten passe oars goed hjir yn it leechfean: mannich turfstekker kaam ommers fan’e kant fan Giteren harren. En fan Giteren — dreaunen myn tinzen troch it tsjerkerút in tyskjend wylchje bylâns –, is it mar in hoannestap nei Ni’jevene… Ik moast mar ris wat mei it Súdwest-Drintsk (myn temûke memmetaal) dwaan…

De rein wie ferwaaid en de sinne skynde gelikens oer plat-bemealle feanpolders en oer mankelike reservaatsjes kleurich somplân.

Snein, twaëntweintich maaie 2011.

Advertisements

Posted in Dien, Skiednis | Tagged: , , , , , | 4 Comments »

It djippe suden

Posted by André Looijenga on 22/03/2010

Fan’e fiifhûndert of sa nedersettingen yn Fryslân binne der in bulte dêr’t ik noch nea west ha. Juster kaam ik nei Tersoal om de middeis mei de famylje op jierdeisbesite nei myn sus har freon te gean. Ûnderweis nei it freonlike wettersportdoarp H. gûngen wy earst in stikje út riden.

Earst in koarte ‘ynspeksje’ oarekant de Snitsermar. Yn Terherne en Goaiïngearyp blykte der flink byboud sûnt ik it dêr foar it lêst sjoen hie. Fral yn Terherne lykje se op’en doer it hiele eilân fol bouwe te wollen mei itselde soart jachthaventsjes en fakânsjehúskes. Ik wit net oft dat de bêste takomst foar sa’n plakje is.

Fanôf de Jouwer keazen wy foar ûnbekende sydwegen. By Roazebosk (in buertsje fan’e Jouwer dat eins part is fan Skarsterbrêge) sloegen wy ôf nei Ousterhaule. Dat doarp liket wol wat op Tersoal. It leit yn’e Ouster-Trijegea, in streek dy’t der útsjocht as liedt er nearne hinne. Feanpolders binne it, lâns de Tsjûkemar. De plakjes Ouster-Nijegea en Âldeouwer bestean út pleatsen oan in dykje, en twa kear in âld tsjerkhôf mei in klokkestoel. De hôven en de pôlen mei bebouwing lizze gauris oardel of twa meter heger as de greiden: de sloppe feangrûn moat flink ynklonken wêzen.

Wy rieden fierder om’e Tsjûkemar hinne: Reahel, Fjouwerhûs, Dolsterhuzen, Ychtenbrêge, Ychten, Giterskebrêge, Eastersee, Follegea. In leech lân, mei in dramatyske skiednis fan ieuwen boaiemdaling, ferfeaning, fersomping en ynpoldering. De mar friet hjir fan’e wâlskanten. Reahel wie eins ieuwen lyn al ferdwûn yn’e mar. Yn (it âlde) Dolsterhuzen leit it hôf deun oan’e mar. De tsjerke waard oan’e kant fan’e dyk weropboud, de minsken wenje yn in doarp in kilometer súdliker.   

Ek al wie it it bêste waar fan’e wrâld, dochs bliuwt sok feanpolderlân wat tragysk en mankeliks hawwen. Ea wie it de frontier fan Fryslân. Winters kjel, en simmerdeis sil it der broeie yn’e sinne. Yn’e feanpolders lykje de hoekjes wyldernis tusken de droechmealle greiden dan krekt in súdsteatske bayou, samar bedarre yn’e Deelen, efter Staphorst of by Woudbloem.

Moandei, twaëntweintich maart 2010.

Posted in Dien | Tagged: , , , | Leave a Comment »