Frysk Deiblôch

It blôch fan André Looijenga

Posts Tagged ‘oersetting’

dat wetter dy wurden wat krêft wat krêft ha se prins

Posted by André Looijenga on 07/07/2012

Twa dagen yn it foar wist ik noch fan neat, mar ein april rûn ik sa mar mei in goeie freon fan my troch Szczecin (Stettin). Ungefear like fier fan Grins ôf as Parys, mar wat in oare wrâld! It wat suterige en skurve fansels, dêr’tst dy op ynstelst by in eastlike reis. In âlde stêd dêr’tst noch oan sjochst dat nije minsken in generaasje as wat lyn op’e nij mei begûn binne. Mar de measte yndruk kaam fan de taal.

It wie lang lyn dat ik yn in lân wie dêr’t de taal my sa frjemd wie. En yn Poalen komst ûnder de taal net út. Reklame bestiet dêr folle mear as by ús út teksten, mei lange en ûnwerkenbere wurden. Reklamebuorden boppedat ûntbrekt it net oan yn Poalen, dat by it binnenriden fan elk doarp slacht it Poalsk dy wer foar de snuffert. Der is mar ien remeedzje: besykje om it (in bytsje) te learen.

Przepraszam, nie mówię po polsku… Us earste wurdsjes hiene wy daalks nedich, doe’t wy de jûns yn Szczecin by de tramhalte stiene. Oft it wie dat ús Nederlânsk yn’e fierte deselde klang hie, of dat wy yn uterlik bêst Poalen wêze koene, of dat de stêd sa mei de rêch nei it bûtenlân leit dat se op bûtenlanners alhiel net fertocht wiene, mar wy waarden hieltyd frege at in tram 2 of 4 al lânskaam wie. De roadtrip troch Pommeren waard sa net allinne in ûntdekkingsreis troch in ûnbekend tichtby lân, mar ek in praktyske taalkursus.

Mar, wát in lân! Ik wol sa wol wer werom. De mjuks fan âld en nij, de noflike sfear, de deeglike (en goedkeape) iterij, it hearlik positive oan in lân dat derop foarútgiet… Rûnom waard der oan de diken wurke, hiele doarpen wiene opbrutsen omreden fan droga w budowie; wy rieden oer sneldiken dy’t net op’e kaart stiene. Huzen nij yn’e ferve, mânske nijbou-tsjerken tusken de boukavels. En sjochst echt dat de befolking jonger is as te uzes. Tweintigers en tritigers yn de lytse bern. Dit is gjin lân fan pinsjonado’s. Poalen is sa’n bytsje wat Nederlân fan’e jierren ’60 west ha moat.

De sinne skynde, de dagen wiene lang, en yn it binnenlân wie it ien dei sels 32°. Myn freon hie in flinke rûnrit úttocht. Nei Szczecin, reizgen wy by de Eastsee del oer Świnoujście (Swinemünde), Kołobrzeg (Kolberg), Darłowo (Rügenwalde), Słupsk (Stolp), it skiereilân Hel, Gdańsk (Danzig). Doe it freonlike marregebiet fan Kasjûbië yn, it slieperige Chełmno en it noflike Toruń oan de Wisła, en troch Bydgoszcz rjochting hûs. In Dútsk kaarteboekje út it ynterbellum by de hân (fandêr dy nammen), en myn op’e lêste dei ûnmisbere Guide illustré de la Pologne fan monsieur Orłowicz út 1927.

Werom woe ik mear witte fan de taal as reizgjendewei op te heinen. En fan de literatuer. In earsten fynst wie Czesław Miłosz [1911-2004] syn hânboek The history of Polish literature, dat tagelyk in oersjoch jout fan Poalens komplekse skiednis en hiel earlik begjint mei Latynske kroniken út de lette midsieuwen (doe’t der jit kwalik Poalsk skreaun waard). Mei Miłosz as gids reizge ik op’e nij, en fierder, Poalen yn.

Moai oan Miłosz syn boek is der ek aardich wat by beblomlêze hat, mei it orizjineel neist de Ingelske oersetting. My trof yn it bysûnder in fers fan Zbigniew Herbert [1924-1998], Tren Fortynbrasa.

Foar Ensafh haw ik my weage oan in oersetting út it Poalsk. Hjir de earste strofe:

No dat wy op ússels binne kinne wy prate prins as man ta man
ek al leisto op de trep en sjochst likefolle as in deade miammel
te witten in swarte sinne mei brutsen strielen
Nea net koe ik oan dyn hannen tinke sûnder gnyskjen
en no dat se lizze op it stien as delrûgele nêsten
binne se lyksa warleas as foarhinne Dat is de eigenste ein
Earms lizze apart Swurd leit apart Apart de holle
en fuotten fan in ridder yn sêfte toffels

.

Teraz kiedy zostaliśmy sami możemy porozmawiać książę jak mężczyzna z mężczyzną
chociaż leżysz na schodach i widzisz tyle co martwa mrówka
to znaczy czarne słońce o złamanych promieniach
Nigdy nie mogłem myśleć o twoich dłoniach bez uśmiechu
i teraz kiedy leżą na kamieniu jak strącone gniazda
są tak samo bezbronne jak przedtem To jest właśnie koniec
Ręce leżą osobno Szpada leży osobno Osobno głowa
i nogi rycerza w miękkich pantoflach

Hjir fierder te lêzen op www.ensafh.nl. Mei twa linkjes nei bysûndere foardrachten fan it fers, dat foaral even trochklikke.

Sneon, sân july 2012.

Posted in Dien, No-tiid, Skriftekennisse | Tagged: , , , , , , , | 2 Comments »

Pasolini, David

Posted by André Looijenga on 14/04/2012

Yn de nijste digitale ensafh stiet dit kear in oersetting dy’t ik makke haw. It Friûlyske fers David fan Pier Paolo Pasolini, dêr’t ik fiif ferzys fan tsjinkaam. Alle fiif haw ik oerset en ynlaat. No te lêzen op jo favorite, iennichste Frysk literêre tiidskrift:

Hingjend tsjin’e put, earme jonge,
draaisto nei my dyn leave holle
mei in fette glim yn ’e eagen.

(…)

Pognèt tal pos, puòr zòvin,
ti voltis viers di me il to ciaf zintíl
cu’ un ridi pens tai vuj.

(…)

Fia it linkje lêze jo de rest.

Sneon, fjirtjin april 2012.

Posted in Skreaun | Tagged: , , , | Leave a Comment »

Nijmakke Frysk

Posted by André Looijenga on 23/01/2012

Fryske wurden: altyd wille. It sil tink de tiid fan it jier wêze fan de listkes mei bysûndere nije wurden. De bjusterboartlike taalbazen fan de Fryske nijsside It Nijs binne mei in ferkiezing fan harren eigen (!) bêste nije wurd kaam. De Dútsers keazen ferline wike it slimste nije Dútske wurd (it Unwort des Jahres). En myn buorman Anne Popkema hat it nijwurd ‘gévisme’ útfûn, en de tsjusterste Fryske nijfoarming útkeazen.

Nije wurden yn it Frysk bin ik fûleinich foarstanner fan. Mar dan ál nije Fryske wurden dy’t yn it Frysk sels útdoktere binne, at it heal kin. It listke fan It Nijs is oars wol grapstich – mar it binne wol neibaksels fan nije baksels út it Nederlânsk. Soks folget fansels út dat It Nijs ús nasjonale Fryske nijsgjirrige-berjochtsjes-oersettsjinst is (en soks moat der ek wêze). Wat de taal oangiet, gniis ik ek leaver om hoe’t It Nijs útentroch de bocht út fljocht (‘sylflarde’ foar zeilmeisje…), as dat ik it gûchel-trânsleed-Frysk op omropfryslan.nl lês…

Yn in taal komme út harsels nije wurden wannear’t de sprekkers nije dingen ûnder wurden bringe wolle, én dy sprekkers tagelyk har goed bewust binne fan har taal. Nijwurderij komt foar in part fan purisme, foar in part út kreätyf boartsjen mei it taalmateriaal. Salang’t der mei in taal boarte wurdt, libbet er. Echt goeie neologismen komme de taalbrûkers sels mei, sûnder oare talen sa mar oer te kopiearjen.

De gévismen fan Anne Popkema ynspirearren my om ek efkes wat ballen it fjild yn te slaan. Hy joech syn priis oan sjoddy!, in nijmakke groetnis troch Hanneke de Jong. Yn syn listke koe ek snoadfoan (hoewol in karbonpapierwurd) my wol bekoare. Mar even wat besyksels:

bûspjûter (s.): in kompjûtereftich apparaat (dat kin in snoadfoan wêze, of in iPad, in Blackberry, in tablet of sokssamear), dat maklik opburgen wurde kin, tagong biedt ta ynternet en wat sa mear

dreechskamte (s.): de oanstriid fan de media om it foar har publyk foaral net te dreech en net te ynhâldlik te meitsjen, lykas men yn Fryslân wol fernimme kin by Omrop Fryslân as it giet om de Fryske literatuer of om djipper lizzende maatskiplike problemen yn Fryslân

eigenblyn (adj.): de eigenskip dat der yn de perifery net (selsstannich) sjoen wurdt hokker kwaliteiten en kânsen der lizze yn de eigen omjouwing (of it moat wêze dat oaren, ornaris yn it sintrum, dy kwaliteiten yn de perifery oanwize)

lêbskoaie (v.): op (foar guon) irritearjende manear krityk leverje, wêrby’t hieltyd deselde útsliten arguminten brûkt wurde

protterpraat (s.): in hype dy’t foar koarte tiid de publike opynje behearsket, bgl. oproppen troch it mei sin oerémisbearjend tsjetterjen fan in raas-politikus, en dy’t in hoartsje foar kabaal en praterij soarget, – lykas in kloft protters yn in beam

sjummijris (adv.): selsbewust earne mei pronkjend, bgl.: De skoaljonge siet sjummijris mei syn djoere bûspjûter te pielen.

stikkenprate (v.): 1) troch oanhâldende krityk fernijende en nijsgjirrige plannen wjerhâlde; 2) datselde, mar dan trochdat de plannen troch te lange politike diskusje net op’e reed reitsje

teferbouwe (v.): eat ferniele troch rigûreuze nijbou, bgl.: De Grutte Merk fan Grins wurdt teferboud troch de komst fan it ‘Groninger Forum’. [Ôfliedings mei te-, dy’t oan tiidwurden de betsjutting ‘stikken meitsje’ jouwe, binne in wat fergetten skat yn it Fryske leksikon!]

trânsleed (s.): minne oersetting troch it letterlik fertalen fan taaleigen út in oare taal (yn it Nederlânsk benammen ûnder ynfloed fan it Ingelsk, yn it Frysk ûnder dy fan it Nederlânsk)

wanwurd (s.): in (meast nijfoarme) wurd, dat: a) om politike redenen in beskaat ferskynsel as ten ûnrjochte as bedriigjend of misdiedich foarstelt, of b) in grouwélich ferskynsel ûnskuldich besiket te meitsjen, of c) minsken ymplisyt fan har minsklike weardigens ûntdocht troch har metafoarysk as guod, amorfe massa of natoerferskynsel út te byldzjen

Moaie wurden binne it net allegear, jou’k ta. Mar nedich binne se ál.

Moandei, trijentweintich jannewaris 2012.

Posted in Fryskens, Taal | Tagged: , , , , , , , , , | 2 Comments »

Hellênistysk

Posted by André Looijenga on 29/03/2011

Fan’e Alexandrynske dichter, gelearde en hôveling Callimachus fan Cyrene (tredde ieu f.Kr.) trije grutske rigels út it begjin fan syn Hymne oan Apollo (r. 9-11). By wize fan motto no mar, en ta in salút, by it ferruiljen fan it iene ûndersyksfjild foar in oaren, nijen en prykjende braaklizzenden ien. 

ὡπόλλων οὐ παντὶ φαείνεται, ἀλλ᾿ ὅτις ἐσθλός·

ὅς μιν ἴδῃ, μέγας οὗτος, ὃς οὐκ ἴδε, λιτὸς ἐκεῖνος.

ὀψόμεθ᾿, ὦ Ἑκάεργε, καὶ ἐσσόμεθ᾿ οὔποτε λιτοί.

.

Apollo ferskynt eltsenien net, mar inkeld wa’t eal is.

Dy’t him sjocht, grut is hy, dy’t net seach, lyts is jinge.

Sjen sille w’, o Fier-wurker, en wêze nea noch lyts.

Tiisdei, njoggenentweintich maart 2011.

Posted in Skylk | Tagged: , , , | 1 Comment »

Wiel fan roken

Posted by André Looijenga on 20/02/2011

Wa’t mient dat er mei it skriuwen fan fersen it ien-wêzen fan Europa befoarderje kin, hat fansels myn folsleine sympaty. Sa’n ien is Herman Rohaert, dichter út Sint-Truiden yn Belgysk-Limboarch. Op syn side garret er oersettings fan syn gedicht ‘Ontmoeting’, dat er skreau by de lêste útwreiding fan’e Europeeske Uny. Yn safolle mooglik Europeeske talen en streektalen wolle Herman Rohaert en syn kompanjon Herman Fabre ferzys fan dit fers op syn blôch by-ienbringe. Frjemdernôch moasten se oant juster wachtsjen ear’t se in oersetting yn it Frysk ûntfongen…

In poëzij-oersettingsprojekt lykas dit komt ús yn it Fryske bekind foar, fansels. My sjit in rige wrâldwide bewurkings binnen fan it fers ‘Kastanjes’ fan J.H. Brouwer, dy’t ein jierren njontich yn’e Ljouwerter ferskynden. En, faaks in pear jier letter, waard Tiny Mulder har gedicht ‘Bitterswiet’ yn in hiele kliber oare talen oerbrocht.

Dat, mei de hjir folgjende ferfrysking haw ik de Hermannen út Sint-Truiden út’e brân holpen. Mei in bytsje help fan’e hearen Buwalda, Meerburg en Poortinga, dat is te sizzen. Want, skriuwt men Frysk foar yn’e etalaazje, moat it wol wat bylkje, no. 

Moeting

.

Trêdest de romte

en myn eagenblik binnen

sjochst net op, litst neat merke

draachst dyn wrâld mei yn

kylwetter, wale, sleep en

wiel fan roken.

Wy moetsje en ûntbine,

alles mei no, alles raant gear.

Giest fuort, litst bûlen

efter, se glinsterje

oant se iepenspatte, ien foar

ien, neaken en leechwaaid

myn strân.

Op’e Ontmoeting-blôchside stiet myn bewurking no tusken in moai espeltsje oare oersettings, yndield yn offisjele Europeeske talen, Europeeske minderheidstalen (wêrûnder dus no Frysk mei Cymraeg, Euskara en Lëtzebuergesch), en streektalen út’e Lege Lannen. Benammen út’e beide Limboargen sit der nijsgjirrichs tusken, dat wy oan’e noarderigge fan dat taalgebiet komselden heare.

Nim no dizze oersetting (uvverzetsoeng) yn it dialekt fan Kerkrade. Nei it skynt, ferskilt dit Kirchröadsj like folle fan it standert-Nederlânsk as it Frysk docht. Twa utersten ûnder ien standerttaal, it ien efter de iennichste echte Westgermaanske taalgrins, it oare oarekant in rige isoglossen dy’t as isobaren op’e linguïstyske waarkaart lizze:  

Bejieënoeng

.

Doe kuns de ruumde

en miene momang eri

kieks nit óp, lieëts nuus merke

doe dreëts dieng welt in

diene sjtroom, sjlaier en sjleef en

jeróchswusj.

V’r bejieëne en verjunt

alles darf noe, alles versjmilst.

Doe vertruks, lieëts blöas-jer

hinger, ze jlienstere

bis ze oeseree platse, ee vuur

ee, naks en leëg

mie sjtrand.

.

(Oerset troch Paul Weële.)

Herman Rohaert en Herman Fabre sykje noch altyd mear oersettings yn mear talen. Ûnder de gruttere minderheidstalen moatte se yn alle gefal Bretonsk, Korsikaansk en Sardynsk noch hawwe. Mar ek yn’e lytsere Fryske talen en dialekten soene oerbringings har fertuten dwaan. Sealterlânsk, Söl’ring, Standert-Noardfrysk; Hylpersk, Aastersk, Skiermuontseachsk; Bildtsk, Snitsersk, Stellingwarfsk… stjoer mar yn nei Sint-Truiden, en lit se yn Limboarch sjen dat jimme streektaal ék bestiet.

Snein, tweintich febrewaris 2011.

Posted in Dien, Skreaun | Tagged: , , , , , | 4 Comments »

Barbaarske moetings

Posted by André Looijenga on 19/02/2011

Dat ik wie lêsten wer ris yn Rome. Ferline wike koe ik dêr in pear dagen yn’e iere mediterrane maitiid omstappe, as dielnimmer oan in winterskoalle foar promovendi op it âldheid-mêd. (Fandêr myn efkes net blôchkjen.) Fjouwer dagen harke ik nei presintaasjes fan it wurk fan kollega’s út Gint, Göttingen, Grins en Uppsala, en sels hold ik in lêzing oer Apollonius Rhodius.

En yn Rome wie febrewaris al foarjier, de platanen grien en de lucht soel. Wy wiene ûnderbrocht yn it Nederlânsk Ynstitút, mei de Academia Belgica en it Sweedsk Ynstitút as buorlju, dat de stêd der stêden lei krekt om’e hoeke fan’e strjitte. Ik wie op sakereis, sa te sizzen, mar haw wol de jûns en sneins yn’e stêd omrûn. De strjitsjes, de tsjerken, de wrâldferneamde keunstwurken gearbrocht op in pear fjouwerkante kilometers. En dêr gewoan wat tusken om te kuierjen, as wiest der gewoan thús.

Foar de gearkomste fan Belgyske, Dútske, Sweedske en Nederlânske âldheidlju liet ik dus wat sjen fan myn wurk oer Hellenistyske barbaren: in koart referaat oer Barbarian encounters and the Hellenistic present in Apollonius’ Argonautica. It stik gie oer hoe’t de dichter Apollonius (út Alexandrië, earste helte tredde ieu f.Kr.) yn’e earste twa boeken fan syn haadwurk Argonautica de net-Grykske folken dy’t Jason en de Argonauten tsjinkomme, delset en wat dit byld fan’e ‘barbaar’ betsjutte hawwe kin yn’e oarspronklike kontekst fan dit helde-epos. Ik hie myn praatsje yndield yn trije skiften, nei trije motiven dy’t my opfoelen yn dit part fan it gedicht: 1) ‘réalistyske’ ynternasjonale relaasjes tusken epyske barbarefolken, 2) kolonisaasje fan frjemde lannen troch Griken, 3) etnografyske beskriuwings fan frjemde brûktmen.

Neffens my wie Apollonius der in fernijer yn dat er as motivearring efter it mythyske relaas libbensechte geopolitike redenaasjes yn syn epos ynwurke. Op’e eftergrûn by syn heldeferhaal oer de kwêst nei it Gouden Flues fjochtsje ferskate keninkriken om’e macht oer strategysk wichtige regio’s. Wannear’t bygelyks Amykos, de wrede kening fan’e ûngastfrije Bebrykiërs (libjend ter hichte fan it hjoeddeiske Ystanbûl), yn in bokskriich mei de Grykske goadesoan Polydeukes deaslean is en de Argonauten fierder tein binne, wurdt it lân fan’e Bebrykiërs oanfallen troch in buorfolk. Dizze Mariandyniërs hawwe in langrinnend konflikt mei de Bebrykiërs, dat draait om de wichtige delfstof izer.

Hjirûnder mar efkes ien fan myn favorite stikjes út’e Argonautica, mei faaks de earste ferfrysking ea fan Apollonius: 

ὧς οἵγ᾽ οὐκέτι δὴν μένον ἔμπεδον, ἀλλ᾽ ἐκέδασθεν
εἴσω Βεβρυκίης, Ἀμύκου μόρον ἀγγελέοντες:
νήπιοι, οὐδ᾽ ἐνόησαν ὃ δή σφισιν ἐγγύθεν ἄλλο
πῆμ᾽ ἀίδηλον ἔην. πέρθοντο γὰρ ἠμὲν ἀλωαὶ
ἠδ᾽ οἶαι τῆμος δῄῳ ὑπὸ δουρὶ Λύκοιο
καὶ Μαριανδυνῶν ἀνδρῶν, ἀπεόντος ἄνακτος.
αἰεὶ γὰρ μάρναντο σιδηροφόρου περὶ γαίης.

.

Allyksa holden hja [de Bebrykiërs] net lang mear stân, mar hja ferspraten har binnen Bebrykië, om it lot fan Amykos te berjochtsjen. Healwizelingen, hja seagen net hokfoar oar ûnfoarsjoen kwea fan tichtby harren wachte! Want ferlern gienen de fjilden en doarpen ûnder de fijannige spear fan Lykos en de Mariandynyske manlju, doe’t harren kening wei wie. Altyd strieden hja ommers oer it izerhâldende lân.

(AR 2.135-141)

Mei hjirtroch wurdt de mythyske wrâld beskreaun neffens ‘no-tiidske’ Hellenistyske konsepten. Oarloch giet net (inkeld) om kleos (= eare), mar ek om ynfloedssfearen en ekonomyske belangen.

De Grykske ekspedysje fan’e Argonauten ûntdekt, om sa te sizzen, de frjemde kusten wêrlâns’t yn letter tiid Grykske stêden kamen te lizzen. De barbaren sille har ferminge mei de Grykske ynkommers, en yn’e koloanjestêden sille der werinnerings wêze oan it kontakt dat de Argonauten as paadsljochters dêr mei folken as Dolioniërs, Mysiërs en Mariandyniërs lein ha. Apollonius syn Argonautica tekenet dêryn it meartrieddige ûntsteansferhaal fan in Grykske wrâld mei sawol Helleenske as ûn-Grykske woartels.

Hoe fierder’t de Argonauten fan hûs reitsje, hoe frjemder folk at se by del farre. Yn it eastlike part fan’e Swarte See komme se net mear oan lân by freonlike foarsten, mar mije se júst direkte moetings mei de lokale befolking. Oan dizze kusten fynst dan ek wûnderlike minsken lykas de Amazônen, kriichleavjende frommisen, en de Mossynoikoi, in nuveraardich naasje dat yn tuorren wennet.

Dizze Mossynoikoi binne yn har dwaan en litten it folsleine tsjindiel fan wat by gewoane minsken wizânsje is:   

ἀλλοίη δὲ δίκη καὶ θέσμια τοῖσι τέτυκται.
ὅσσα μὲν ἀμφαδίην ῥέζειν θέμις, ἢ ἐνὶ δήμῳ,

ἢ ἀγορῇ, τάδε πάντα δόμοις ἔνι μηχανόωνται:
ὅσσα δ᾽ ἐνὶ μεγάροις πεπονήμεθα, κεῖνα θύραζε
ἀψεγέως μέσσῃσιν ἐνὶ ῥέζουσιν ἀγυιαῖς.

.

Hielendal oars binne by har it rjocht en de wensten. Al wat wenstich is en doch yn it iepen, yn’e folksgearkomste of op’e merk, dit alles bereare hja yn’e hûs. Mar wat wy yn ús keamers útfiere, dat dogge hja sûnder gûch bûtendoar midden op’e buorren.

(AR 2.1018-1022)

Dizze Mossynoikoi kinne, wat seks oangiet, gjin skamte. Hja dogge it iepen en bleat, ek mei oarmans wiif, “lykas (sa’t de dichter skriuwt) weidzjende bargen”. De oare kant út is har polityk der ien fan ekstreme efterkeammerkes: de kening wurdt der opsletten yn syn toer, en at er net nei beleavjen funksjonearret, wurdt er úthongere.

De merkwurdige Mossynoikoi binne nijsgjirrigernôch gjin folsleine optinksels. Yn’e Anabasis, it aventoerlike reisferslach fan in kontingint Grykske hierlingen yn dy kontreien, skreaun troch de eachtsjûge Xenophon (ûng. 430-354 f.Kr.), komme Griken har ek tsjin. It binne ûnpeilbere apartstra’s yn Xenophon syn objektyf oandwaande beskriuwing: minsken dy’t sjonge, dûnsje en laitsje at se op harsels binne, en iepenlik besykje om de froulju dy’t de Griken by har ha te ‘lienen’.

Apollonius liket in lytse ieu letter eleminten út dit reisferhaal brûkt te hawwen ta syn poëtyske skets fan it abslute tsjindiel fan syn kulturiele noarmen. Barbaren dus as tsjinfuotters fan wat wenstich en gewoan is: jin seedlik ynhâlde, en charismatysk aktearjende keningen lykas Ptolemaeus II, oan waans hôf er as gelearde en keunstner ferbûn wie.

Sneon, njontjin febrewaris 2011.

Posted in Dien | Tagged: , , , , , , | 1 Comment »

Wit it net

Posted by André Looijenga on 12/10/2010

Neist alle oare dingen bin ik no úteinset mei it oersetten fan Nescio syn novelle De útfretter. Foarsafier’t ik wit, is fan dizze klassiker fan’e tweintichste-ieuske Nederlânske literatuer nea earder wat ferfryske en útbrocht. Ik bin yn’e begjinfase fan dit oersetwurk: der moat noch in soad skave, en wurdboeken oantôge om yn alle details ta in Frysk te kommen dat sa goed mooglik Nescio syn wurdkar werjout.

Fansels liket it, sjoen de diglossy-eftige taalsitewaasje fan it Frysk, wat paradoksaal en set in ‘modern’ Nederlânsk skriuwer as Nescio oer. Yn it foarste plak is it in persoanlik projekt, in bewust my twingjen om op’e Fryske taal, foar it Nederlânsk oer, yngeand te reflektearjen. Oersettend ûntdekke je ommers it bysûndere fan beide talen. En ja, der sit ek in kromke taalbefoardering yn, lykas yn al it skreaune Frysk. Dêr hoege wy ús ek net foar te skamjen: taal is mear as in middel.

Nescio skreau bewust in sprektalich Nederlânsk. Hollânsk meie je hast wol sizze: de omgongstaal fan him en syn generaasjegenoaten yn it Amsterdam fan om 1900 hinne. Út en troch merkst dat Nescio syn taal, yn wurdfolchoarder meast, tichter by it Frysk stiet as de notiidske standert. It herinneret jin der oan dat Fryslân mear gemien hat mei Amsterdam en mei Hollân as dat men hjoeddendei wend is te sjen. Ek dêrom dizze ferfrysking. It mankelike fan Nescio, it skôgjende, de djipsinnige ienfâld, it past ek gewoan hiel goed by dizze oare taal fan my.

Yn jannewaris 1911 ferskynde ‘De uitvreter’ yn De Gids. Takom jier hûndert jier lyn, dat it soe moai wêze at de oersetting dan klear wie, en út. Foar no earst mar even in lyts priuwke:

‘Binne jo Amsterdammer?’ frege Bavink. ‘Ja, Godtank,’ sei Japy. ‘Ik ek,’ sei Bavink. ‘Jo skilderje net?’ frege Bavink. It wie in nuvere boargermansfraach, mar Bavink tocht hieltyd mar: wat soe dat dochs foar in keardel wêze? ‘Nee, Godtank,’ sei Japy, ‘en ik dichtsje ek net en ik bin gjin natoerfreon en gjin anarchist. Ik bin Godtank hielendal neat.’

Tiisdei, tolve oktober 2010.

Posted in Skriftekennisse | Tagged: , , , , , | 2 Comments »