Frysk Deiblôch

It blôch fan André Looijenga

Posts Tagged ‘Omrop’

Mei fiif liuwen

Posted by André Looijenga on 25/04/2014

No, dêr stean ik dan, mei wol fiif liuwen efter my. En yn it Latyn de meidieling dat lytse dingen grut wurde (… res parvae crescunt). Eelke en Feike wienen der ek by. En Diana de Groot fansels.

(Dizze komposysje fan de priisútrikking nei it Grut Frysk Diktee lêsten woe ik jim net ûnthâlde. Mei tank oan Skanomodu.)

Priiswinner Diktee 2014

 

Freed, fiifentweintich april 2014.

Advertisements

Posted in Dien | Tagged: , , , | Leave a Comment »

De tredde kear

Posted by André Looijenga on 17/04/2014

Ja, juster haw ik it Grut Frysk Diktee dus wér wûn. Ik wit ek net krekt hoe’t ik dat sa hie. In dûbeltsje op syn kant: myn tige wurdearre rivaal Jan Ybema siet ommers mar in heale flater efter my. It wie alsa in sterk dielnimmersfjild, en hooplik sil dat oare kearen sa bliuwe. It slagget my grif gjin fjirde kear op in rige.

En dus: foar it earst sa prominint op’e tillevysje. In nuvere erfaring bliuwt it en hear jinsels sa werom.  It fragen beäntwurdzjen yn it bankje foaroan wie net dreech, mar ik haw fansels mar moai de kâns sjitte litten op in gloedfolle oerwinningsspeech. In lofrede op it Fryskskriuwen en Frysklêzen… dat jo as publyk wol murken hawwe dat dat écht gjin poepetoer is… dat wy yn in aktive en positive sfear, lykas dizze moaie jûn, mei help fan de minsken fan de Omrop, ensfh. ensfh…. dat jo, dy’t hjir no nei sjogge, oer twa jier my finaal ferslaan sille mei in heale flater ferskil… dat wy mei dy taal, as wy dêr goed op passe, mear finnen mear hawwe as dat in bears überhaupt finnen hat… dat der safolle moais en nijsgjirrichs skreaun is yn it Frysk, en ek Ensafh neame, en ek de skanumodisten… en reklame meitsje foar myn boek (dat ik noch skriuwe moat)…

No ja, sa’n rede hold ik dus net yn de liveútstjoering. Mar it wie in moaie jûn. En ik haw no folpinnen genôch om in samle wurk te skriuwen.

(En dan no noch efkes applaus foar de korrektoaren, sûnder wa’t sa’n slagge dikteejûn ûnmooglik wêze soe.)

Jim kinne it diktee op’e nij besjen fia de útstjoering-mist fan Omrop Fryslân. Ik hoopje dat dizze link wurkjen bliuwe sil: http://www.omropfryslan.nl/utstjoering/frysk-diktee-fan-16-april-2014-2000

Tongersdei, santjin april 2014

Posted in Dien | Tagged: , | Leave a Comment »

Geef Frysk is wol wichtich én belangryk

Posted by André Looijenga on 14/11/2013

Niis haw ik even in reaksje stjoerd op in “Reade Tried”-stelling fan Omrop Fryslân: Geef Frysk is net sa belangryk (of wichtich…). Gewoanlik reagearje ik net op sokke triedden, mar dit kear gie my de stelling wol oan it hert (sa’t jo begripe sille). Ik haw wat in nuânsearre stânpunt as it om Geef Frysk giet, en omdat myn reaksje wierskynlik net yn syn gehiel (mei hear en fear en sa) foarlêzen wurde sil op de radio, set ik it hjir op myn bloch alfêst even del.

Ik fyn Geef Frysk wól wichtich. Mar ik bedoel mei “Geef Frysk” dan, dat minsken dy’t Frysk prate har bewust binne fan dy taal en der wat kennis oer besitte. Dat minsken dy’t Frysk prate yn elk gefal witte hoe’t jo “goed” Frysk brûke, krekt lykas dat al dy Fryskpraters soks ek witte oer hoe’t it heart yn it Nederlânsk.

Ik bin dus fóár Geef Frysk, omdat dat ynhâldt dat Fryskpraters har eigen taal echt serieus nimme. Dat jo it Frysk de muoite wurdich fine, litte jo sjen troch hele slimme “hollânismen” (dat binne wurden dy’t út it Nederlânsk helle wurde) út de wei te gean. Dat jo bygelyks net “hun” sizze wolle yn it Frysk, mar “har” of “harren”.

Tagelyk stiet net presys fêst wat Geef Frysk is. En dat is mar goed sa ek, want ik wol elkenien de frijheid jaan om syn taal te brûken sa’t er wol. Dêr kin bêst in bytsje Nederlânsk by yn, mar dat mei ek wol moai oerdreaun Geef wêze.

It wichtichst fyn ik lykwols dat alle Fryskpraters yn steat steld wurde om it wat mear fersoarge, saneamde “Geef”, Frysk begripe en brûke te learen. Dêrom is it goed dat der Frysk jûn wurdt op skoalle, en dêryn hawwe de media yn Fryslân (en foaral Omrop Fryslân) ek in belangrike funksje.

Yn boeken, op papier, kinne jo gerêst út en troch wurden kieze dy’t sa “Geef” binne dat de measte minsken se tsjintwurdich net brûke. In protte minsken lêze ommers ek teksten yn it Ingelsk en oare frjemden talen dêr’t wurden yn steane dy’t se noch net kenne. Skriuwers (en oare kultuerdragers) kinne better mar net te skruten wêze om saneamd “âlderwetske” Fryske wurden gewoan te brûken.

André Looijenga
(ûnder oare oersetter en winner Frysk Diktee)

Oan itselde ûnderwerp hie ik yn novimber 2011 in kollum wijd yn Ensafh: Frýsk Frysk. Dy is ek noch altyd aktueel, en kin ik jo dus fan herte oanbefelje.

Tongersdei, fjirtjin novimber 2013.

Posted in Taal | Tagged: , | Leave a Comment »

Totalitêre taalbazen?

Posted by André Looijenga on 29/04/2013

Ik bin bliid dat der dit wykein einlings in bytsje opskuor ûntstien is oer de Nije Stavering en oer de Standertwurdlist. Lit myn miening dúdlik wêze: de leksikografen fan de Fryske Akademy binne fierste fier gien yn it konstruearjen fan in stavering dy’t har doel foarby sjit, en fan in taalnoarm dy’t net oerienkomt mei it Frysk fan ús hjoeddeiske literêre tradysje!

Te’n langen lêste hat de Omrop it nijs oer de nije stavering opheind. Hjir in linkje nei it berjocht op harren webside. Der is in koart petearke te hearen mei Anne Dykstra, fan de Akademy. Djip dollet it petearke oars net.

Der is lykwols folle mear oan ’e hân as in ûnnedige oanpassing fan ús stavering. (Ik sis mar efkes ús stavering; wat doel en wat rjocht hawwe Akademy en Steaten oars ús harren likegoed subjektive standerts op te twingen!?)

De Standertwurdlist sil nammentlik ek in rjochtline wurde tsjin it dialektferskaat sa’t dat binnen ús ynformele Fryske standerttaal bestiet. Dêrby liket it derop dat de Standertlist gauris yngean sil tsjin wat in grut part fan de Fryskskriuwenden as foarkarsfoarmen sjocht. De kommisje fan de Fryske Akademy skynt blykber de foarkar te jaan oan ‘rûmte’ boppe ‘romte’. Deselden ûnder jo dy’t it Frysk Hânwurdboek kinne, dat troch likernôch itselde team gearstald is, sil dy foarkar foar ‘Wâldsk’ klinkende farianten net ûnbekind foarkomme.

Lês oer dizze temûke oanslach op de Fryske skriuwtaal foaral ek dit stik fan Henk Wolf op It Nijs en dit stik fan Abe de Vries.

Frije Fryskskriuwers, lit ús ús taal net diktearje troch bemuoisuchtige saakkundigen, dy’t better bettere wurdboeken skriuwe kinne ynstee fan Nijfryske wetsteksten!

Soene jo, as Fryske media, nijsgjirrich wêze nei de miening fan in engazjearre taalbrûker dy’t de stavertradysje en de leksikale rykdom fan it Frysk ferdigenje wol, dan fine jo myn kontaktgegevens ûnder it kopke Oer dit blôch.

Moandei, njoggenentweintich april 2013.

Posted in Taal | Tagged: , , , | Leave a Comment »

Lêzing en skriuwing

Posted by André Looijenga on 03/02/2012

Sibearyske kjeld, iis op de fearten en no ek noch snie. Neist it oare wurk wol ik ein dizze moanne in ûndersyksfoarstel yntsjinje kinne. Dy lêzing fan my, wêryn’t ik de Fryske literatuer mei dy yn it Lëtzebuergesch en it Furlan ferlike, is goed beteard. Foar wa’t dêr doe net by wêze koe: nije wike woansdeitejûn (8 febrewaris) sil ik myn ferhaal in twadde kear hâlde, foar Skanomodu, de Stúdzjeferiening Frysk yn Grins.

Myn lêzing gie ek oer de fragen “wêrom skriuwt ien yn in lytse taal?” en “wêrom lêst ien yn sa’n taal?”. Neffens my essinsjele fragen, wêrmei’tst fûnemintele kwestjes fan de Fryske literatuer rekkest. It úteinlike andert dêrop haw ik ek noch net jûn. Yn alle gefal is it net evidint dat ik bygelyks der foar keazen haw en skriuw dit blôchke yn it Frysk. Likegoed is it net evidint dat jo dit Frysktalige blôchke fan my lêze, hoe bot Frysktalich jo faaks ek binne. Lang net elkenien brûkt ommers syn latinte lêsfeardigens yn in lytse taal om aktyf, foar mear of minder yntellektueel ynspannende ferdivedaasje boeken yn dy taal te lêzen. De kar om jins driuw ta it skriuwen om te bûgjen ta skriuwen yn in lytse taal is noch ynkringender en beslissender.

It ferhaal dat ik lêsten hold, skaaide ferskillende kanten út: fan in min-ofte-mear wittenskiplike skôging oer meartaligens en literatuerskiednis nei mear in essay om te einigjen mei fermoannings oer de hjoeddeiske steat fan de Fryske skriuw- en lêzerij. Haw ik de oplossing? No, dat ek wer net, mar mear selsbetrouwen oer de wearde fan it Frysk soe al in eintsje helpe. De wearde fan ússels sjen sûnder dat wy dêr it inisjatyf en de miening fan in oar earst foar nedich hawwe. Frysk sichtberder, fanselssprekkender meitsje. Der yn it ûnderwiis mear oan dwaan. Regionale media dy’t einlings ris serieus oandacht hawwe foar Fryske literatuer, en einlings ris djipper neitinke wolle oer spesifyk Fryske problemen. No ja, en sokssamear en sokssa’nbytsje.

Miskien dat der takom jier in Sirkwy-lêzing gean moat oer “wêrom skriuwe guon skriuwers nét mear yn it Frysk?”…

Dat is wier net synysk bedoeld! In lytstalich literêr fjild as it Fryske is machtich ynteressant, en dochs krijt soks kwealk wittenskiplik omtinken. Hoe wurket it? Wêrom dogge guon minken mei, wêrom hâlde guon der nei in hoartsje mei op, wylst oaren it desennia lang folhâlde? It wurdt noch in hiele útdaging dêr in ôfwoegen stik oer te skriuwen, sûnder ûnnedich teannewâdzjen, want personele motiven (freon- en fijânskippen) spylje hjir in grutte rol yn.

No aanst de snie wer yn. In nij digitaal nûmer fan Ensafh stiet yntusken wer ree. Dêryn ek fersen yn it Hylpersk, en sjogge wy de grins oer nei it Westerkertier. Yn in (spitigernôch) opdoekend antikwariaat hjir yn Grins fûn ik fan’e middei in blomlêzing oersette Koreaanske (!) poëzij. Mar oer dat alles, fernuverjende foarmen fan Frysk en eksoatyske literatueren, skylk wol wer mear. En oer Frysk Latyn fansels.

Freed, trije febrewaris 2012.

Posted in Fryskens, Skriftekennisse | Tagged: , , , , , , , , , , , | 1 Comment »

Nijmakke Frysk

Posted by André Looijenga on 23/01/2012

Fryske wurden: altyd wille. It sil tink de tiid fan it jier wêze fan de listkes mei bysûndere nije wurden. De bjusterboartlike taalbazen fan de Fryske nijsside It Nijs binne mei in ferkiezing fan harren eigen (!) bêste nije wurd kaam. De Dútsers keazen ferline wike it slimste nije Dútske wurd (it Unwort des Jahres). En myn buorman Anne Popkema hat it nijwurd ‘gévisme’ útfûn, en de tsjusterste Fryske nijfoarming útkeazen.

Nije wurden yn it Frysk bin ik fûleinich foarstanner fan. Mar dan ál nije Fryske wurden dy’t yn it Frysk sels útdoktere binne, at it heal kin. It listke fan It Nijs is oars wol grapstich – mar it binne wol neibaksels fan nije baksels út it Nederlânsk. Soks folget fansels út dat It Nijs ús nasjonale Fryske nijsgjirrige-berjochtsjes-oersettsjinst is (en soks moat der ek wêze). Wat de taal oangiet, gniis ik ek leaver om hoe’t It Nijs útentroch de bocht út fljocht (‘sylflarde’ foar zeilmeisje…), as dat ik it gûchel-trânsleed-Frysk op omropfryslan.nl lês…

Yn in taal komme út harsels nije wurden wannear’t de sprekkers nije dingen ûnder wurden bringe wolle, én dy sprekkers tagelyk har goed bewust binne fan har taal. Nijwurderij komt foar in part fan purisme, foar in part út kreätyf boartsjen mei it taalmateriaal. Salang’t der mei in taal boarte wurdt, libbet er. Echt goeie neologismen komme de taalbrûkers sels mei, sûnder oare talen sa mar oer te kopiearjen.

De gévismen fan Anne Popkema ynspirearren my om ek efkes wat ballen it fjild yn te slaan. Hy joech syn priis oan sjoddy!, in nijmakke groetnis troch Hanneke de Jong. Yn syn listke koe ek snoadfoan (hoewol in karbonpapierwurd) my wol bekoare. Mar even wat besyksels:

bûspjûter (s.): in kompjûtereftich apparaat (dat kin in snoadfoan wêze, of in iPad, in Blackberry, in tablet of sokssamear), dat maklik opburgen wurde kin, tagong biedt ta ynternet en wat sa mear

dreechskamte (s.): de oanstriid fan de media om it foar har publyk foaral net te dreech en net te ynhâldlik te meitsjen, lykas men yn Fryslân wol fernimme kin by Omrop Fryslân as it giet om de Fryske literatuer of om djipper lizzende maatskiplike problemen yn Fryslân

eigenblyn (adj.): de eigenskip dat der yn de perifery net (selsstannich) sjoen wurdt hokker kwaliteiten en kânsen der lizze yn de eigen omjouwing (of it moat wêze dat oaren, ornaris yn it sintrum, dy kwaliteiten yn de perifery oanwize)

lêbskoaie (v.): op (foar guon) irritearjende manear krityk leverje, wêrby’t hieltyd deselde útsliten arguminten brûkt wurde

protterpraat (s.): in hype dy’t foar koarte tiid de publike opynje behearsket, bgl. oproppen troch it mei sin oerémisbearjend tsjetterjen fan in raas-politikus, en dy’t in hoartsje foar kabaal en praterij soarget, – lykas in kloft protters yn in beam

sjummijris (adv.): selsbewust earne mei pronkjend, bgl.: De skoaljonge siet sjummijris mei syn djoere bûspjûter te pielen.

stikkenprate (v.): 1) troch oanhâldende krityk fernijende en nijsgjirrige plannen wjerhâlde; 2) datselde, mar dan trochdat de plannen troch te lange politike diskusje net op’e reed reitsje

teferbouwe (v.): eat ferniele troch rigûreuze nijbou, bgl.: De Grutte Merk fan Grins wurdt teferboud troch de komst fan it ‘Groninger Forum’. [Ôfliedings mei te-, dy’t oan tiidwurden de betsjutting ‘stikken meitsje’ jouwe, binne in wat fergetten skat yn it Fryske leksikon!]

trânsleed (s.): minne oersetting troch it letterlik fertalen fan taaleigen út in oare taal (yn it Nederlânsk benammen ûnder ynfloed fan it Ingelsk, yn it Frysk ûnder dy fan it Nederlânsk)

wanwurd (s.): in (meast nijfoarme) wurd, dat: a) om politike redenen in beskaat ferskynsel as ten ûnrjochte as bedriigjend of misdiedich foarstelt, of b) in grouwélich ferskynsel ûnskuldich besiket te meitsjen, of c) minsken ymplisyt fan har minsklike weardigens ûntdocht troch har metafoarysk as guod, amorfe massa of natoerferskynsel út te byldzjen

Moaie wurden binne it net allegear, jou’k ta. Mar nedich binne se ál.

Moandei, trijentweintich jannewaris 2012.

Posted in Fryskens, Taal | Tagged: , , , , , , , , , | 2 Comments »

Ferrifeljend folkje

Posted by André Looijenga on 01/11/2011

By de tarieding foar myn Sirkwy-lêzing (oankom jannewaris) besykje ik út alle hoeken en hernen ynformaasje te garjen oer skriuwerij yn minderheidstalen. Wylst ik niis wer even omsneupte om myn byld fan it Friûlysk en syn sprekkers skerper te krijen, trof ik in nijsgjirrich stikje oan oer in seker folk oan’e Noardsee. Se stiene krekt boppe de Friûliërs yn in listke op dizze side oer bedrige minderheden.

De Frisians… It moat in folkje wêze mei in romrofte skiednis (mei hjir en dêr in gat fan in pear ieuwen). Yn alle gefal hawwe hja al yn’e midsieuwen mei in drainaazje-systeem it sâlte wetter út de feanmoerassen pompt. De Fryske taal wurdt ferdield yn twa regionale dialekten: it noardwestlike Biltsk en it súdeastlike Stellingwerfsk. De Friezen binne op religieus mêd praktysk tolerant: se binne nammers allegearre tagelyk Roomsk-Katolyk en Protestantsk. Om de taal én it wolwêzen fan it folk te befoarderjen is de Ried van de Fries Biweging fierweihinne de alderwichtichste ynstânsje. De Friezen kinne alle dagen kranten en tydskriften yn har eigen taal lêze, en at se nei it lêzen fan har Frysktalige kranten de tillevysje oandogge, kinne se de rest fan’e jûn nei de edukative programma’s fan Omrop Fryslân sjen.

Tiisdei, ien novimber 2011.

Posted in Fryskens | Tagged: , , , , , , | 1 Comment »

It swarte wetter

Posted by André Looijenga on 28/01/2011

De Afûk-winkel hie in taffeltsje boeken yn’e útferkeap. Hast fergees in nustke dichtbondeltsjes meinaam. Fan Riemersma (dy’t ik sparje) de nuveraardige ienakter Try-Out út 1995. En it moaist faaks de essaybondel Skiep binne der inkeld om skeard te wurden fan Freark Jan Bergstra. Komselden lies ik sokke ferstannige tinzen oer it Frysk yn it Frysk. It measte dat ik hjoeddendei fyn oer de steat fan dizze taal, fûn Bergstra al yn’e jierren sechtich.

Fansels, wy witte it, is it mei it Frysk sûnt noch fierder op’e non rûn. Goed, de Fryske taal is ynstitúsjoneel noch wat better beskerme, en der binne party nijsgjirriger Fryske boeken by skreaun as wat Bergstra yn syn jonge jierren te lêzen hie, mar fan’e taalsituaasje fan no wurdt men net fleuriger as fan dy fúftich jier lyn. Sûmberens en skodholjen wol ik hjir op myn blôch net oerhearskje litte, mar de tastân sa’t dy is, fette ús Westfryske freon Plaatsman fan’e wike, yn in blôchke oer de jûn omtrint Steven de Jong syn samle fersen, yn ien byld gear. In Fryslân lêst syn toppers-folderke, fan klearebare earmoed bryk twatalich: 

Veel grijze hoofden waren daar, maar ook een jeugdige enkeling, voor wie er foldertjes werden rondgedeeld over verliefd zijn in het Fries en waarop achter het Friese woord fereale tussen haakjes was geschreven dat het verliefd betekende. Jonge Friezen lazen hun taal niet meer, niet omdat ze niet van lezen hielden, maar simpelweg omdat ze hun taal niet meer voldoende kenden. Was dat dan onwil? Hoe mooi de avond verder ook was, met poëzij en Friese opera, het was dat foldertje, het was die vaststelling die bekleef: het geschreven Fries was stervende.

Nee, ik wol net sûmberje. Àl stinne, mar net te folle útsprekke, no, dan praat men jinsels ek mar omleech. It mar net ha oer hoe’t Omrop Fryslân Radio, sels at der fan in hegere ynstânsje in gedichtedei ferordonearre is om omtinken oan te jaan, de Fryske poëzij nóch sloere lit, troch inkeld (op himsels bêst klassike) Nederlânsktalige fersen foar te dragen en de harkers dêrop te fergjen fral har eigen skreaune gedichten yn te stjoeren. Of alteast, sa hearde ik it juster tusken’e middei. Neat gjin Frysktalige poëtyske tradysje hjir yn’e provinsje blykber. Inkeld pinsjonearre-húsfrouwe-nifelrymkes, leafst yn it ‘Hollânsk’, binne goedernôch foar de ether tink. Lit my der mar net fierder oer wjirje.

Nee, ik tink dat se by de Omrop pynlike goed troch ha hoe’t de flagge derfoar hinget. Lit ús mar ûnbenullige provinsjaaltsjes bliuwe hjir yn Fryslân. Oaren hyltyd efternei rinne en sels gjin aan ha oer wat ús as ússels de muoite wurdich makket.

Genôch! net sa grimmitich eamelje; tiid foar in gedicht!

Om myn hûndertst blôchke te besluten mei poëzij, haw ik wer ris ien útkeazen dat ik (ûnterjochte!) net yn’e wenstige blomlêzings fûn, mar dat ik àl ien fan’e bêste fersen fan Steven H.P. de Jong fyn. At ienris myn Fryske Nescio ôf (en út-) komt, wol ik dizze fjirde Românse as it motto ôfprintsje:

stobben

.

ús hûzen binne lyts

ús lân is plat

mar

wy bouwe geweldige

loftkastielen

.

wy binne noait thús

en dogge neat

as

stean

oerenlang

oan’e kant fan it wetter

.

wy stoarje grimmitich

de ûndergeande sinne nei

it antlit tefretten

fan waar en wyn

.

stobben

oan’e igge fan’e mar

.

yn’e nacht

wurde wy wei

ien

mei ‘t swarte wetter

fan ús dreamen

Neat dwaan. Stoareagje oer de mar. Ta beslút ien wurde mei de krûme wylgen oan it swarte wiid. Frysker kin hast net, soe’k sizze, en dat is net allinne sarkastysk miend.

Wat my rekket yn dit fers, is it wei wurde, en ien wurde, yn’e lêste strofe. Dêryn die it swarte wetter my hiel bot tinke oan in oar, al klassyk, Frysk gedicht. My liket de kâns grut dat Steven de Jong it yn gedachten hie, doe’t er dit fers skreau. D.H. Kiestra hat ommers yn syn oangripende ‘de fuortgong‘ (út it jier yn ‘t roun, 1955) de folgjende rigels, dy’t taspylje op in sels-keazen dea:

dat dôch de jeld ús hjirre net omklamme,

mei soargesyktmen, dat wy net biskamme,

leech oer de groun in lêste ôfreis sochten

yn kâld swart wetter fan de djippe tochten,

dy’t fryslân folle hat, tòfolle Hear!

Swart wetter, dat it ús mar net fuortlûkt. Dat wy mar stinne meie, en lêze, en stoareagje, en net tefolle swije, at it even kin.

Freed, achtentweintich jannewaris 2011.

Posted in Fryskens, Skriftekennisse, Taal | Tagged: , , , , , , , | 2 Comments »

Fryske tsjerken op’e buis

Posted by André Looijenga on 15/09/2010

Omrop Fryslân stjoerde justerjûn in programma oer âlde Fryske tsjerken út. Fansels haw ik it drekt sjoen. It is moai dat soks makke wurdt, dat der op ús regionale tillevysje sa’n ynformatyf programma útstjoerd wurdt. De oanlieding ta dizze searje fan fjouwer ôfleverings is it jubiléum fan’e Stifting Âlde Fryske Tsjerken. De earste ôflevering seit oer tsjerketuorren te gean.

Âlde tsjerken gean my tige oan it herte. Ek ik bin sa ien dy’t doarpen oan harren tuorren kin. Toer en (‘grutte’) tsjerke binne foar my de essinsje fan in doarp. Dat dit woe ik graach sjen.

Op himsels wie de earste ôflevering net min. By ús yn Fryslân lykwols fynt men it meastens al hiel gau goed. Om’t soks it der ek net better op makket, kin ik hjir net oars as in pear krityske noaten meitsje:

*) Earst in technysk punt. De dokumintêre is traach en eins hiel earm oan ynformaasje. Yn in programma fan sa’n healoere komme mar twa tsjerken (Holwert en Westhim) oan bod. Dat is net folle. It liket wol oft men bang is om de sjogger te folle tsjerke sjen te litten. Oe nee jong, de minsken soene ris tinke dat it in dokumintêre oer tsjerken wie; dêr soene se blykber net nei sjen wolle. Fan’e fjouwerentweintich minuten is krekt wat mear as fiif minuten in tsjerke fan tichtby yn byld. De rest is opfuld mei sfearbylden fan it Fryske lânskip, en mei praatsjes oer hoe’t minsken tsjerketuorren ‘erfare’. De âlde keunstskilder Jentsje Popma komt hast langer yn byld as de tsjerken. Syn skildere lânskippen binne seker hiel nijsgjirrich, mar earlik sein jeuzelet er de helte fan’e tiid in bytsje. Sfearbylden fan Popma oan’e kofje koe de film ek wol sûnder. De makkers hiene goud yn hannen, mar hawwe it oanlingd ta sloppe tee.

Read the rest of this entry »

Posted in Sjoen, Tsjerken | Tagged: , , , , , , , , | 1 Comment »

Bliid ferbjustere

Posted by André Looijenga on 20/04/2010

Dêr sitste dan, werom yn’e seal nei it skoft. De prizen wurde útrikt. De twadde blykt ynienen foar in jonge út Grins, dêr’t ik krekt noch mei stie te praten. As dy Jurrit Jan…, soe ik dan ek… Nee, dochs… Mar dan hear ik myn namme neamd: ja hear, hoe krij ik it wer foar elkoar… ik haw echt it Grut Frysk Diktee wûn!

Ik rin nei foarren, krij fan Auck Peanstra in grou bosk blommen, en in grut pak yn pompeblêdsjepapier, en in pinneset derby. ‘Ik bin wol wat ferbjustere,’ sis ik noch neist’e mikrofoan, ‘sa hiele lang skriuw ik noch gjin Frysk…’

Moarn stean ik yn’e krante. In frou fan’e Ljouwerter hie ik oan in ferneamd reisboekeskriuwer syn mobyltsje, en mei Walinga fan it Deiblêd hie ik yn it skoft al stean te kletsen. De ûnferwachte winner fan it Diktee, sa mar ientsje sûnder Afûk-akte…

Myn earste ympresje wie wol dat in feestke wurde soe foar de wat grizere puzelfanaat. Bêst genôch organisearre allegearre, dat ál. Wurdt soks ek útstjoerd op Omrop Fryslân, waard my de lêste tiid geregeld frege. No, net dus, die bliken. Dat foel my ôf fan’e Omrop, om in moaie gelegenheid om it skreaune Frysk te promootsjen sa foarby gean te litten. Soks moat oer twa jier dochs oars: at dan hooplik de âlde Steateseal wer yn’e pronk stiet, kinst it ommers sá as in folweardige ekwivalint fan it Groot Dictee yn’e merk sette, dochs! 

O ja, en Piter Wilkens wie der net by om syn eigen dikteesinnen foar te lêzen. Ek wat spitich, want ik mei syn muzyk oars wol lije.

Mar goed, it nijs fan’e jûn is fansels dat de Grinzer jongerein der mar moai mei de prizen fantroch gien binne. Ja, minsken, it (neffens staveringsrigels skreaune) Frysk hat echt wol takomst, hear!

Skriuw, minsken, staverje en skriuw! Ik hoopje dat ik oer twa jier tsjin kloften oare nije dielnimmers de staveringskriich op’e nije oangean kin.

Tiisdei, tweintich april 2010.

Posted in Dien | Tagged: , | 5 Comments »

Ûndertitelje de Omrop!

Posted by André Looijenga on 22/02/2010

De skoares fan it Frysk op it gebiet fan skriuwen (en lêzen) binne skandalich leech. It is dochs om te gûlen dat, neffens de meast fleurige prognoazes, miskyn in krappe 20% fan’e Fryskpraters him by steat fielt om, yn in gongbere stavering, Frysk te skriuwen.

Yn it ûnderwiis moat der wat feroarje, fansels. Mar al dyjingen dy’t gjin ûnderwiis yn Fryslân folgje, soene lâns oare wegen safolle mooglik mei skreaun Frysk fertroud makke wurde moatte. In soad ‘funksjoneel analfabete’ Fryskprater sjogge nei Omrop Fryslân. Dêrom stel ik foar dat de Omrop, salang’t dy syn subsidiearre taak as befoarderer fan’e Fryske taal tenminsten serieus nimt, safolle as dwaanlik is syn programma’s yn it Frysk ûndertitelet. Ûnder it sjen en harkjen, bewust of ûnbewust, meilêze sil it publyk fan’e Omrop sûnder mis mear fan’e taal bewust meitsje, en sa hast ûnbewust better leare de taal te skriuwen.

Moandei, twaëntweintich febrewaris 2010.

Posted in Fryskens, Taal | Tagged: , , , | 3 Comments »