Frysk Deiblôch

It blôch fan André Looijenga

Posts Tagged ‘provinsje’

Rêd de Obe en de Fedde! (LC-ferzy)

Posted by André Looijenga on 08/10/2012

Ofrûne sneon stie yn de Ljouwerter Krante it ûndersteande ynstjoerd brief (‘Te Gast’) fan my:

Rêd de Obe en de Fedde!

Nije wike freed, 12 oktober, is de útrikking fan trije provinsjale literêre prizen. Foar de bêste oersetting nei (of út) it Frysk is der de Obe Postmapriis, en foar it bêste Fryske literêre debút binne der de Fedde Schurerpriis en de Fedde Schurer Publykspriis. It is lykwols mar de fraach oft it feestke by de útrikking wat slagje wol. Yn har nije kultuernota kundiget de Provinsje Fryslân ommers oan dat dizze trije prizen ôfskaft wurde.

De ‘Fedde’ en de ‘Obe’ binne oerstallich ferklearre, sûnder echte argumintaasje. Ien grutte priis bliuwt oer. De Provinsje hat blykber wol wurdearring en prizejild oer foar it oeuvre fan âlde Fryske skriuwers (lykas Gysbert-winner Durk van der Ploeg), mar net foar eksellinte Fryske oersetters of foar fernijend nij wurk fan jongere skriuwers.

Yn de kultuernota hat de Provinsje de mûle fol oer it belang fan it Frysk. Essinsjeel is dêrby dat it Frysk ek in taal bliuwt om te skriuwen en te lêzen. Dat der boeken yn útkomme, in literatuer bestiet, en der wurdearring is foar útsûnderlike prestaasjes. Ynstee fan wurdearre, wurde nominearden en kânshawwers misledige trochdat de Provinsje no witte lit dat harren priis eins net nedich is.

As ik in synikus wie, soe ik de Provinsje fan desynteresse yn de Fryske literatuer betichtsje. Foarearst hâld ik it op in fersin. It ôfskaffen fan de Obe en de Fedde is folslein yn tsjinspraak mei de teneur fan de nota. It giet dêryn om minsken mear ‘meidwaan’ te litten yn de Fryske kultuer. Literêre prizen dy’t omtinken generearje foar nije skriuwers en foar oersettings, binne júst hiel goede middels om de minsken yn Fryslân mear foar it skreaune Frysk te ynteressearjen.

De oersetting dy’t wy as sjuery útkard hawwe, ‘De Hobbit’ fan Tolkien, troch Anne Popkema, is op himsels al in argumint om de Obe te behâlden. Masterlik linich en geef Frysk, troch in jonge oersetter: in klassiker dy’t âld en jong, Frysksinnich of net, oansprekke sil.

Achte leden fan Provinsjale Steaten, jo kinne it ôfskaffen fan dizze wichtige prizen noch tsjinhâlde! Jo kinne in amendemint op de kultuernota yntsjinje en stypje om de Obe Postma- en Fedde Schurerprizen te behâlden. Ek mei in bytsje middels, en foaral de júste minsken, kin de organisaasje en promoasje by de prizen folle better as dit kear. Lit de prizen net it wikseljild wêze op de kultuerbegrutting! Ik fertrou op jo wiisheid, en jo leafde foar it Frysk.
.
André Looijenga, lid advyskommisje Obe Postmapriis

Advertisements

Posted in No-tiid, Skreaun, Skylk | Tagged: , , , , , | Leave a Comment »

Rêd de Obe en de Fedde!

Posted by André Looijenga on 03/10/2012

Nije wike freed, 12 oktober, wurde yn Tresoar trije wichtige provinsjale literêre prizen útrikt: de Obe Postmapriis, foar de bêste oersetting nei of út it Frysk, en de Fedde Schurerpriis en de Fedde Schurer Publykspriis, beide foar de bêste debutanten yn it Frysk. Ik haw sels dit kear mei in soad nocht lid west fan de advyskommisje dy’t in winner foar de Obe Postmapriis foardroegen hat. Boppe in sterk fjild fan gadingmakkers stuts neffens ús ien oersetting mei kop en kont út: De Hobbit, fan J.R.R. Tolkien, oerset troch Anne Tjerk Popkema.

Wilens wy ús winner lêsten bekendmakken, waard allinken dúdlik dat Deputearre Steaten yn har nije kultuernota in oare takomst foar de Fryske kulturele prizen sjogge. In takomstbyld dat my min oer it mad kommen is:  de Obe Postmapriis en de Fedde Schurerprizen wurde fuortbesunige!

Ofrûne freed wijde ik it foaropwurd fan de digitale ensafh (dêr’t ik sûnt koarten einredakteur fan bin) oan dizze hommelse likwidaasje fan twa emininte provinsjale prizen. Dêryn sitearre it folgjende ferdikt út de Haadlinen yntegrale beliedsnota taal, kultuer en ûnderwiis 2013-2016:

“Mei it ynstrumint prizen sette wy yn op de aktive dielname fan Friezen op it mêd fan kultuer, taal en ûnderwiis. Tagelyk stimulearje wy mei ús prizen op it mêd fan keunst, toaniel, literatuer, muzyk, foarmjouwing en arsjitektuer by útstek de talintûntwikkeling dy’t nedich is foar kreativiteit as produksjefaktor. Wy sette de kommende perioade yn op minder prizen: foar elk (boppeneamd) kultuermêd ien. Wy kinne de middels op dy wize effektiver ynsette, it prizejild ferheegje en mear omtinken jaan oan organisaasje en útrikking fan prizen.”

Yntusken wurdt dúdliker wat dit betsjut: gjin provinsjale prizen mear foar oersettings en boeken fan debutanten; inkeld de Gysbert Japicxpriis hat besteansrjocht neffens it Provinsjehûs!

Ik wol hjir fierder net werhelje wat ik yn ensafh skreau, en jim grif al lêzen hawwe. Net allinnich wurde de Obe- en Fedde-winners fan dit jier misledige ynstee fan wurdearre troch koart foar de útrikking it opdoekjen fan de prizen te melden, mar dizze lytse besuniging betsjut in ûnbegryplike en ûnferantwurde kealslach yn it Frysktalige literêre fjild. De beide prizen besteane net om’e nocht, al wer in lytse tritich jier. Der hat yn de ôfrûne desennia in stream oan kwalitatyf goede Fryske oersettings en oan sterke literêre debuten west, dy’t it omtinken, de stipe en de wurdearring fertsjinne hat dêr’t dizze prizen mei foar soargje. Doe, dit jier, en, as it mei, yn de takomst.

Hoe belangryk goede Fryske oersettings binne foar it Frysk, wurdt gauris ûnderskat. Ferfryskings út de wrâldliteratuer, sawol fan erkende klassikers as fan populêrdere titels, kinne doarren wêze dêrtroch’t lêzers it skreaune Frysk yn lutsen wurde. Oersettings nei it Frysk ta dy’t derta dogge, sitte op it spannende snydflak tusken literêr keunstnerskip en tsjinstber wêzen oan it oersette wurk, it lêzerspublyk en de doeltaal.

Mei eltse slagge oersetting wurdt it Frysk in bytsje in gruttere taal, wurdt der in stikje bûtenwrâld ta-eigene en tagonklik makke, wurdt it Frysk wer ris goed teste op wat wy allegear mei dy taal wol net kinne. En dêrmei is it oe sa wichtich dat sokke oersettings by de minsken komme, dat âlde en nije Frysklêzers derfan genietsje kinne.

Sûnder dat dat no ús doel wie as advyskommisje, past Anne Popkema syn mear as treflike ferfrysking fan De Hobbit presys by ien fan de pylders ûnder de nije kultuernota: meidwaan… ferbine…. Júst in oersetting as dizze is op himsels al prachtige reklame foar it Frysk as lês- en skriuwtaal! Ek foar dyjingen út Fryslân dy’t it Frysk (spitigernôch) net of amper fan hûs út meikrigen hawwe. Dat der yn it Frysk oersettings ferskine lykas De Hobbit, soe eins al genôch oan argumintaasje wêze moatte om it ôfskaffen fan de Obe Postmapriis tsjin te hâlden.

It ôfskaffen fan de Obe Postmapriis en de Fedde Schurerpriis kin noch opkeard wurde!

Achte leden fan de Provinsjale Steaten, jo kinne in amendemint yntsjinje en stypje om dizze twa wichtige provinsjale prizen, dy foar oersettings en dy foar literêre debutanten, fuortbestean te litten. Ik betrou op jo wiisheid en ynsjoch en op jo leafde foar it Frysk, dat jo de Obe Postma- en Fedde Schurerprizen net behannelje litte as wikseljild op de begrutting dy’t efter de nije kultuernota beskûl giet. De Fryske taal hat ommers ferlet fan in bloeiende Fryske literatuer, dy’t wurdearring fertsjinnet troch mear as ien literêre priis.

Ik hoopje dat jo myn grutte soargen oer it nije prizebelied diele, en dat jo helpe wolle om de nije provinsjale kultuernota op dat mêd te ferbetterjen.

Woansdei, trije oktober 2012.

Posted in No-tiid, Skriftekennisse, Skylk | Tagged: , , , , , , , | 2 Comments »

Provinsjetaal

Posted by André Looijenga on 29/03/2012

No moai hear, ik lies krekt dat se der foar soargje sille dat jo foar klachten yn Fryslân wer gewoan yn it Frysk skilje meie. No ja, dat is it minste dat jo ferwachtsje meie by in lytse taal dy’t yn alle gefal mûnling noch altiten florearret. En dy’t offisjeel de foarrjochten hat dy’t oan it Leechsaksysk lêstlyn ûntsein binne…

Mar ja, it skreaune Frysk, dat is noch in hiel oar sjapiter… Abe de Vries stroffele der ferline wike oer dat op de webside fan de provinsje Fryslân ynienen de Fryske tekst fuorthelle wie. En dat Frysk stiet der noch altiten net wer op. Faaks is it sels de bedoeling dat der gjin Fryske ferzy mear komt. Noch even en ik moast mar ris yn it Frysk tillefoanysk hjiroer kleie…

No doch ik in sekere put foar ús Provinsje op it stuit, earne yn in herntsje fan it Frysk-literêre fjild. Yn jannewaris wie ik dêrta op it renovearre Provinsjehûs. It sjocht der goed út, fan de Twibaksmerk ôf sjoen, mar troch de monumintale poarte kommend foel de ûntfangst my tsjin. Der is in grutte nije doar, hiel kreas mei it provinsjewapen derboppe. Yn de hal dêrefter rinst lykwols fuortdaalks tsjin in deteksjepoartsje oan. Ik hie hope op in Paleis foar de Fryske Frijheid dêr’t ik as belutsen boarger wolkom wêze soe, mar waard hjitten om yn in keal haltsje te wachtsjen oant de befoege (oars wol freonlike) amtner my ôfhelle. Sûnder kaaikaart kaam ik it poartsje net foarby. De kaaikaart koe ik krije by in baly mei in stoeve dame… dy’t boppedat gjin Frysk prate.

Hawar, soks seit wat. Spitigernôch.

Tongersdei, njoggenentweintich maart 2012.

Posted in No-tiid, Taal | Tagged: , , | 3 Comments »

Subsydzje

Posted by André Looijenga on 01/07/2010

Hjoed mar efkes in poëzybesprek dat jo ek as in preek lêze meie, ta-eigene oan de froede faars fan’e provinsje Fryslân (en spesjaal oan harren tsjintfurdige tsjinstfeint, de kultueramtner Tj. Bottema). Ommers, de besunigingsmoade fan 2010 liket ek oan de Fryske literêre subsydzjes net foarby te gean. Der soe oer praat wurde en bring it stipejild foar dy pear Fryske tiidskriften werom fan € 430.000 nei € 130.000 (hast 70% derôf dus).

De kwestje oft it op’e lange termyn net skeadliker is (foar de wurkgelegenheid, foar it minsklik wolbefinen, foar in goed en sûn libben) om safolle mei de botte bile te besunigjen as no wrâldwiid de trend is, lit ik foarearst rêste. En lit my der ek mar oer swije dat bygelyks De Moanne har jild miskyn better yn ynhâldlik djipper dollende artikels as yn tsjok djoer papier stekke koe. Wichtiger is dat, as de provinsje minder (of neat) jout, der folle minder (of neat) fan’e grûn komt yn it op hokfoar papier ek útjûn Frysk. En dat, as der folle minder Frysk printe wurdt, dat in grouwe stap tebek is foar de Fryske taal en dêrmei foar de eigenens fan de Friezen. Ynienen mear as twatredde fuortbesunigje makket alle Friezen en har Frysk ynienen kulturiel (stikken, c.q. noch folle) earmoediger.

Hawar, ta bestrieding fan dy driigjende geastlike earmoed mar oer nei de poëzy. As freon fan it Fryske fersefrisseljen stel ik (fanwege de titel fansels) as skriftlêzing foar it gelikens neamde slotgedicht út Cornelis van der Wal syn bondel Subsydzje foar de Graal (2003):

Sa’n Graal liket my machtich moai, sa tocht it mantsje

nachts op bêd en gong der ôf, socht yn’e kast om wat klean,

iten en fansels in flesse reade wyn en die de foardoar iepen.

.

Wylst er oer de wiete strjitte rûn wie it krekt of hie er

eat fergetten. Grutte muzyk pulsearre yn syn brein en syn

earen tsjinnen as kompas, se keazen ynearsten

.

it easten, te mear om’t ús dizze rjochting al wat fleurich moarnsljocht

it oandoarde en sis boe! tsjin de tsjusterens

Mar, wat oars, siet de doar eins wol goed op’e skoattel?

.

Soe it net better wêze foar it mantsje en gean werom?

Wa wit, seit de skriuwer mei de snor fol skom,

tenei faaks mear, earst moat der wat subsydzje komme.

Dit fers is it lêste fan in skift fan 8 ‘mantsje-gedichten’ yn dizze bondel. ‘It mantsje’ mei syn groteske grutte plannen is troch guodden wol lêzen as in antiheld-eftich alter ego fan de dichter. Mar tagelyk hawwe wy yn rigels 11-12 in ‘skriuwer’ dy’t de queeste fan it mantsje ûnderbrekt, as is júst dy skriuwer de dichter Cor van der Wal dy’t om stipe freget.

Ik kin my yntinke dat dit (eins fan begjin ôf iroanyske en relativearjende) gedicht foar guon lêzers mei in rare sydsprong einiget. As klassikus sjoch ik der lykwols net fan op dat in dichter op’e ein fan syn wurk taspilings makket op’e (finansjele) beleaning foar syn keunstnerskip. It eins tige klassyk dat in dichter (al as net tusken de rigels troch) om subsydzje bidlet (in Horatius die soks ek).

Read the rest of this entry »

Posted in Fryskens, No-tiid, Skriftekennisse | Tagged: , , , , , , , , , , , | 4 Comments »