Frysk Deiblôch

It blôch fan André Looijenga

Posts Tagged ‘wapen’

In liuw yn Tersoal

Posted by André Looijenga on 24/04/2014

Op it koar fan de St. Vitustsjerke fan Tersoal stiet in krús mei in wynfaantsje. De blêdgouden wynwizer hat de foarm fan in wapenskyld mei in liuw. Lêsten haw ik him ris in kear goed op de foto set:

Wynfaan op de tsjerke yn Tersoal

It is in moai ding, en it liket derop dat it âld is en al hiel lang op de tsjerke stiet. Mar wêrom hawwe wy yn Tersoal no krekt in faantsje mei in liuw?

Wannear’t der in wapen op de wynfaan fan in toer of tsjerke stiet, is dit gauris it skaaimerk dat in “sponsor” fan de tsjerke efterlitten hat: in promininte famylje, machtige tsjerkfâden, de stêd of gritenij, it provinsjebestjoer. Dat liket mei dizze liuw net fuortdaalks it gefal, of alteast is it dreech dit wapen dan te identifisearjen.

De foarm fan de liuw yn Tersoal docht my suver eins 17e-ieusk oan. Yn dat gefal soe de wynfaan âlder wêze as de tsjerke dêr’t er op stiet. De tsjerke is ommers yn 1838 troch nijbou ferfongen. Men kin jin lykwols yntinke dat in wynfaan fan in âlde tsjerke yn sa’n gefal maklik op ‘e nij brûkt waard.

Mar, dochs, in liuw… Faaks komt de assosjaasje troch de djipblauwe loft efter it gouden daksieraad, mar… is dit net it wapen fan Ljouwert…?

Wat soe in Ljouwerter liuw omspane op in tsjerkedak yn Tersoal, in doarp yn de gritenij Raerderhim, hiel wat oeren geandefoet súd fan de haadstêd? It kin eink net in teken west ha fan macht en ynfloed fan dy stêd yn har omlân, omdat soks binnen de ferhâldings yn it ier-moderne Fryslân net past (oars as yn Grinslân, dêr’t de machtige stêd wol har wapen efterlitten op party doarpstsjerken).  Ferlykbere gouden wapenfaantsjes binne, oan’e oare kant, wol noch yn de stêd Ljouwert te finen: op de Aldehou bygelyks, en op de Waach. (Sjoch foar foto’s dizze side oer wynfanen.) De Tersoalster liuw liket suver in soad op de Aldehouster.

Myn hypotese is dat de liuw fan Tersoal ienris in Ljouwerter liuw west hawwe kin. Faaks wie it in twaddehâns liuw, dy’t earder op in iepenbier gebou yn Ljouwert pronke hat. Wa wit stied er earst wol op de toer fan ien fan de, yn’e 19e ieu ôfbrutsen, stedspoarten fan Ljouwert.

Tongersdei, 24 april 2014.

Advertisements

Posted in Skiednis, Tsjerken | Tagged: , , , , | Leave a Comment »

Fryske liuwtsjes

Posted by André Looijenga on 29/03/2010

Yn in eardere bydrage, ien fan myn bettere neffens my, luts ik fan lear tsjin pompeblêden as Frysk symboal. Pompeblêden wurde fiersten te folle brûkt, ferwurde ta betsjuttingleaze ornamintsjes, en ferkringje oare miskyn wol folle moaiere en echtere symboalen fan Fryskens.

Ik wol opkomme foar it wapen fan Fryslân. It kin wêze dat jo dat ris earne sjoen hawwe: in blau skyld met twa gouden liuwen en sân gouden blokjes. Miskyn dat jo noch in âld teeleppeltsje yn’e hûs hawwe mei dat wapen.

(Ik sis soks der mar even by, want sels de provinsje brûkt hjoeddendei har wapen amper mear, en sa njonkenlytsen sille de minsken wol ferjitte dat it ea bestie.)

It Fryske wapen hat wat grutsks oer him, wat keninkliks sels. Dat sil gjin tafal wêze, tink. Ik fermoedzje in (fansels mei opsetsin) konneksje tusken de twa Fryske liuwen en de âlde keninklike wapens fan Ingelân en Denemarken (trije sokke liuwen) en de hartochlike fan Brûnswyk, Sleeswyk en Normanje (twa liuwen).

Al dizze oare twa of trije liuwen binne lykwols ‘oansjend’, hâlde de kop fansiden nei de talôker, wylst har Fryske kollega’s rjocht foar har út sjogge. (De twa liuwen yn it wapen fan Westfryslân binne ál oansjend. De Westfriezen sille fêst beweare dat har liuwen histoarysk júster binne.)

Troch Ljouwert rinnend, lette ik lêsten derop oft ik ek Fryske wapens seach. It moaiste foarbyld is miskyn wol it âldste Fryske wapen yn stien: dat boppe de doar fan’e Kânselary.

My foel op dat der twa farianten binne: op’e âldere stiennen stean de liuwen op har twa efterpoaten, en op nijere ôfbyldings op trije poaten. De liuwen dy’t op twa poaten balânsearje, mei ik wol lije. Goed útfierd lykje se fûler. Se springe nei foarren as op in proai, ynstee fan kreas foarút te kuierjen. 

Moandei, njoggenentweintich maart 2010.

Hjirûnder in plaatsje fan it gewoane Fryske wapen, sa’t jo it faaks kinne fan borrelgleskes en ûndersettertsjes út’e jierren santich:

Posted in Fryskens | Tagged: , , | 2 Comments »