Frysk Deiblôch

It blôch fan André Looijenga

Posts Tagged ‘weryndieling’

Ûnnoazel weryndielingsplan

Posted by André Looijenga on 14/12/2011

Neidat Snits en hiele fiere omkriten lêstlyn de ûnnedich grutte gemeente Súdwest-Fryslân opkrongen krige haw, hat no de Provinsje it inysjatyf yn hannen naam oer de bestjoerlike takomst fan noardlik Fryslân. ‘Ûnnoazel’ weryndielingsplan stiet boppe dit blôchke: in pleonasme fansels foar wa’t wit hoe’t ik oer it nut fan mega-plattelânsgemeenten tink. Gruttere gemeenten leverje neat op, kostje gauris júst mear as lytsere, en ferfrjemdzje har júst (noch) mear fan har boargers!

Fan de side fan de Provinsje haw ik in kaartsje delladen mei dêrop de fjouwer (!) gemeenten dêr’t men de noardhelte fan Fryslân ta redusearje wol. (It kaartsje is in pdf. Klik efkes op de link hjirûnder.)

Kaart voorgestelde herindeling Noord Fryslan

Ljouwerteradiel tegearre mei it grutstepart fan Boarnsterhim nei Ljouwert. Dantumadiel, Dongeradiel, Ferwerteradiel en Kollumerlân by-inoar smite as in Wâld-Klaai-krimpkonglomeraat. En huppatee, it hele noardwesten mar nei Frjentsjer (of Harns!?) ta: it Bildt, Frjentsjerteradiel, Harns, Littenseradiel, Menameradiel plus Noard-Âld-Wûnseradiel. En dan noch even weryndiele om’t wy dochs al dwaande wiene: twa op himsels ekonomysk sûne Wâld-gemeentes, Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel, ynspiraasjeleas tegearre.

Knip en plak mei plattelânsgemeenten. Fierder befêstigje fan de idee dat wy hjirre in efterstânsregio binne. Gemeentehuzen fuortbesunigje en dêrtroch nóch minder arbeidsplakken foar Friezen mei in oplieding. Frysktalige doarpen twongen fusearje mei stedsjes dy’t gjin Frysk leste. Myn konklúsje is: as dit jim plan is, meitsje dan mar hielendal gjin plan. Neat dwaan is altyd better as sa futleas weryndiele!

Wêrom, dochs? Wêrom?

Woansdei, fjirtjin desimber 2011.

Posted in No-tiid | Tagged: , , | Leave a Comment »

Sniejier

Posted by André Looijenga on 04/12/2010

En wer wie der snie.

Bysûnder hear, de fúfde moanne dit jier dat der snie leit. Mar dochs, lit my dit skoandere blôch en fral jo skoandere tiid en oandacht net opbrûke om oer it waar te jeuzeljen…

Wat it Frysk oanbelanget, bygelyks, is der it rapport oer de steat fan’e Fryske taal yn it ûnderwiis. En de (mar in bytsje) réaksjes dêrop, dy’t my fanút it heitelân berikje. In ûnderwerp fansels dat freget om in skerpe analyse. Om bygelyks wat oan te akseljen tsjin ien as Alex Riemersma fan’e Fryske Akademy, dy’t de ûngemaklike konklúsjes út it rapport wol hiel maklik oan’e kant skoot. It ûntbrekken fan ‘taalgrutskens’ by (alteast in part fan) de Friezen foar it Frysk oer, soe dat soms wat al te rûch de boaiem ûnder it ûndersyk fan Riemersma en dy fuortskoffelje?

No bin ik faaks in bytsje te erchtinkend, mar it fernuveret my bot, at dr. Riemersma, as ien dy’t grif wat fan sosjolinguïstyk ôfwitte sil, neat oan liket te kinnen mei de subjektive belibbing fan’e taal. “Met een woord als taaltrots kan ik niet veel,” fynt er. “Wat is dat? Trots op je taal ben je vooral buiten de grenzen.”

Op my alteast, as heale bûtensteander, komt soks oer as in symptoam fan in hiel beheind soarte taalwittenskip. Opdield yn spesjalismekes, sûnder it gehiel mear oer te sjen. Wylst in breed yn’e samenleving droegen soarch foar it behâld en trochjaan fan jins taal dochs echt wol in foarwearde is om sa’n taal tsjinoer in sterke konkurrinsje syn plak te jaan. En dy soarch (je soene dy, mei in wurd wêrfoar’t se op’e Fryske Akademy hielendal rydboskje soene, ek leafde foar de taal neame kinne), dêr ûntbrekt it neffens my by de gemiddelde Fries seker oan. Harkje mar ris om jin hinne, no. 

Nee, fleurich wurdt men net fan it Frysk op it stuit.

En dan Fryslân…

Read the rest of this entry »

Posted in No-tiid | Tagged: , , , , , , , , , , | 1 Comment »

Pierewaaier

Posted by André Looijenga on 01/09/2010

Der binne in soad saken om hast lulk fan te wurden, dêr’t ik eins op myn Frysktalige blôch oer skriuwe moat. Dat ûnsinnige ferhege kolleezjejild foar twadde-stúdzjes bygelyks. Dy ‘besuniging’ laat no al ta yntellektuële ferearming, en sil faaks net allinne de frisistyk mar ek myn eigen klassike talen ea de kop noch koste. 

Of oer de gemeentlike-weryndielings-steamwals. Ûndertusken is dúdlik hoe’t Boarnsterhim opdield sil. De Legeanster doarpen Tersoal en Sibrandabuorren komme krekt as hast de hiele gemeente by Ljouwert. By Ljouwert! — mar dat leit mear as tweintich kilometer fierderop! — De djippere oarsaken en drôchredens efter de ‘needsaak’ ta weryndielen soe ik eins oer skriuwe moatte. It is it strukturiele Fryske minderweardigenskompleks dat de Friezen oanpraat dat sy harsels net bestjoere kinne, tinkt my. Leaver slaaf…, no.

Mar earst wat oars. Tsjin alle ússels-leechlizzerij dy’t my fanút Fryslân berikket, mar ris wat skientme yn stelling brocht. In gedicht fan Sjoerd Spanninga (1906-1985), út syn bondel Kymgong (1964). It stiet net yn’e wenstige blomlêzings, ek net yn Veenbaas syn twatalige Spanninga-kar út 2007 (Het goud op de weg haw ik lykwols net tsjekt, wegens noch net yn myn besit), dat om dit moaie fers ûnder de oandacht te hâlden stiet it by dizze hjirûnder. 

It hat fan begjin ôf ien fan myn favorite Spanninga-fersen west. Wat in begjin hat it ek: it ljocht en it libben spatsje derfanôf! 

Pierewaaier

.

Poerneaken

sprong it ljocht út ‘e dizen,

en rûn de fjilden yn,

glânzjend as de jonge dei

by it lemierjen.

Doe saaide de sinne it wetter oer,

dat in hynder allyk,

in blinkend reau,

strûsden de weagen der fan op ‘e kletter, —

tsjin ruten en roeven

spatten de glinsters

it fjoer

fan de hoeven, —

der lei brûs yn ‘e wâl.

Read the rest of this entry »

Posted in Fryskens, No-tiid, Skriftekennisse | Tagged: , , , , , , , , | 1 Comment »

Riedsferkiezings

Posted by André Looijenga on 01/03/2010

Ik jou hjir gjin stimadvys foar de Riedsferkiezings. It sprekt foar himsels dat it wichtich is om waansdei te stimmen. Op wa, moat elts mei in bytsje ferstân sels oer beslisse kinne. Ik sil sels foar de Rie (hjir yn Stad) op ien stimme dy’t ik kin (net hiel persoanlik, mar it nivo fan freonlik ‘hoi’ sizzen) en fraksjefoarsitter wurde wol fan in frij progressive partij.

Stimme op minsken dy’st sels kinst, en dy’st wannear nedich yn persoan oansprekke kinst, is in sterk middel tsjin ôfstân en al te grut cynisme foar de polityk oer.

Wat de gemeentepolityk yn Fryslân betreft, meitsje ik my al in tiid soargen oer de weryndieling. Benammen it foarmjen fan’e grutte Súdwesthoekgemeente, dy’t wierskynlik net mear te kearen is, is my in griis. Ik ha dêr in jier lyn op in foarich blôch fan al ris oer skreaun:

http://www.vkblog.nl/bericht/247671/Kolleezje

Moandei, ien maart 2010.

Posted in No-tiid, Uncategorized | Tagged: , , | Leave a Comment »