Frysk Deiblôch

It blôch fan André Looijenga

Posts Tagged ‘ynskripsjes’

In trou tsjinner fan Filips II

Posted by André Looijenga on 20/10/2011

Op it stuit binne wy yn Frankryk, yn’e Franche-Comté, in streek mei in nijsgjirrige konneksje mei de Nederlannen. Dit eardere ‘frije greefskip’ hearde nammers by de Bourgondyske erflannen fan Karel V en Filips II. Krekt as Fryslân dus. Yn’e sechtjinde ieu wiene de machtichste famylje yn’e Franche Comté de Granvelles, dy’t hege steatsamten foar de niisneamde foarsten ferfollen. Yn’e eardere haadstêd fan it greefskip, Dole, dat wy juster besocht hawwe, stie eartiids in universiteit. Dêr hat Viglius fan Aytta noch studearre, en is er yn’e kunde kommen mei heit en soan Granvelle dy’t syn karriêre yn keizerlike en keninklike tsjinst bot befoardere hawwe.

In pear jier lyn wie ik ek yn it (noard)easten fan Frankryk. Yn it lytse stedsje Marville, no yn Lorraine, krekt oer de grins mei België, mei eartiids part fan it hartochdom Lúksemboarch (ek ien fan’e Nederlannen), seach ik yn’e tsjerke dizze nijsgjirrige renêssânse-epitaaf.

De foto is moai skerp wurden, en goed is te lêzen dat hjir Honoré seigneur Salentin de Gavroy (of Gauroy) leit. It Frânsk op de stien is goed nei te kommen, dat ik set it mar net hielendal oer. Jo sjogge hoe’t hear Salentin him in trou tsjinner neamt fan keizer Karel en fan kening Filips syn soan, en dat er meldt dat er meifocht yn’e guerres des Pays Bas. Sa sjogge je ynienen dy oarloch fanút de oare kant.

Tongersdei, tweintich oktober 2011.

Advertisements

Posted in Skiednis | Tagged: , , , , , | Leave a Comment »

Fryske tekst op in 16e-ieuske grêfstien?

Posted by André Looijenga on 18/10/2011

Yn’e tsjerke fan Easterein, bekend fanwegen it grutte renêssânse-doksaal, ûntduts ik lêsten in hiel aparte grêfstien. De stien leit midden yn’e tsjerke, yn it skip. It âldste jiertal dat op’e stien stiet, is (foarsafier’t ik it sjoen haw) 1555. De stien is letter, yn alle gefal yn 1720, op’e nij brûkt. Hy is op meardere plakken skeind en wer reparearre. De stien sjocht der hast út as in soartemei plakboek fan ferskate tekstfakken.

Ûngefear yn’e midden fan’e stien stiet in nis ôfbylde mei dêryn in deadsholle. Dêromhinne stiet, oer twa tekstfakken útspraat, is Latynske wurd Moriendu[m]: “der moat stoarn wurde”. In memento mori-ôfbylding mei tapaslike tekst dus. Dêrûnder in fak mei it grutste riedsel fan dizze stien, trije wurden:

Haad dae tzien

Latyn is dit net, en ek gjin Nederlânsk. Sa’t it der útsjocht, moat it eins wol Frysk wêze. De ôfbylding en it lettertype fan dizze tekstkes soe ik, mei in lytse slach om’e earm, datearje kinne op de twadde helte fan’e sechtjinde ieu.

Mar in Fryske tekst op in sechtjinde-ieuske grêfstien… dat is hiel útsûnderlik! Op grêfstiennen waard doe Nederlânsk skreaun, mei útentroch in stik yn it Latyn. Frysk wie grif de deistige sprektaal yn it 16e-ieuske Easterein, mar as skriuwtaal wie it om 1555 hinne folslein op syn retoer. (Pas begjin tweintichste ieu kaam it Frysk werom op grêfstiennen. Ék in yntrigearjend ûnderwerp, dêr’t nochris mear oer skriuwe moat.)

Wat soene de wurden “Haad dae tzien” betsjutte kinne?

Opmerklik is dat yn it earste wurd aa en yn it twadde ae stavere is. Wierskynlik jout dat wol in ferskil yn útspraak oan. Yn 16e- en 17e-ieuske werjeftes fan it Frysk, tsjut aa gauris â oan, dat Haad soe stean kinne foar hâld.

De ae yn dae soe faaks stean kinne foar in gewoane lange a. Yn it Midfrysk kin dae it foechwurd wêze dat yn it Nijfrysk troch doe ferfongen. Eventueel soe it miskien wol in, yntusken argayske, foarm fan it lidwurd of oanwizend foarnamwurd west ha (yn it meartal), mar dat liket my minder wierskynlik. In oare mooglikheid mei ae is dat it stiet foar de Âldfryske ā dêr’t ús ea út fuortkaam; oft men yn’e 16e ieu noch ā útspruts of al ea of eat dêrtuskenyn (bgl. ai) wit ik net. It soe dan kinne dat dae ús wurd dea (haadwurd en eigenskipswurd) is; dat de -d op’e ein dandestiids al fuort is, is wat apart (ik hie earder daed ferwachte), mar faaks net ûnmooglik.

It lêste wurd tzien is eins it dúdlikst Frysk. Tagelyk haw ik daalks al trije kandidaten foar wat it is: it telwurd tsien, it tiidwurd tsjen (=lûke), en it wurdsje tsjin. (En faaks is der noch wol in ferdwûn Frysk wurd dat ik no oer de holle sjoch.) It is dreech hjirtusken te kiezen, mei myn net-folsleine kennis fan it Midfrysk, mar ik hâld it foarearst op tsjin. Hoewol’t doedestiids jin faaks noch it gewoanere wurd foar ‘tsjin’ wie.

Dêrmei kom ik, hiel foarriedich, út op: “Hâld Dea tsjin.” (Of soe it dochs wêze moatte: “Hâld de tsien.“?)

It seit in soad oer it Frysk dat trije op himsels gewoane wurdsjes fjouwer ieuwen letter foar ús sa dreech te ûntsiferjen binne…

Hjir noch even in blik op’e grêfstien fan boppe ôf, fan it ferneamde doksaal ôf. It giet om de boppeste fan’e twa grutte stiennen foar de hearebanken.

Hjir in oersjoch fan de stien, dêr’t de ferskate tekstfakken en skeinings goed op te sjen binne. Apart is dat de stien al yn it oersjochswurk fan Hessel de Walle stiet (nû. 4998), mar allinich mei in ûnfolsleine werjefte fan it râneskrift. Dat wylst de stien mei al syn opskriften de nijsgjirrichste fan Easterein is! — Oarspronklik wie it de stien fan Lisck Doecke dochter van Eminga (stoarn 13-7-1555) en Tiaerd Haucke zoon van Tiara (stoarn 8-8-1558).

Letter waard de stien lykwols werbrûkt, en wol foar Andreas Franciscus Teklenburg, dy’t stoar op 30 novimber 1720. Der wie noch krekt in hoekje frij foar dizze meidieling (yn it Latyn):

Reverend(issim)us Dominus Andraeas Franciscus Teklenburg

Obijt aetat[e] sua XXX Die XXX IXbris (= Novembris) Anno

MDCCXX Requiescat In Pace

Teklenburg waard dus mar tritich jier âld. De ôfkoartings “R Dnus” en “RIP” helpe faaks om syn plak yn it doarp te bepalen. R Dnus liket de titel foar in geastlike, in jonge dûmny faaks. De letters RIP soe men yn letter tiid lykwols net mei in protestant, mar mei in katolyk assosjearje, hoewol’t dat foar 1720 net hoecht te jilden. Faaks wie Teklenburg in jongferstoarne pastoar: yn Easterein sil in wichtige roomske minderheid west hawwe (dêr’t it doarpke Reahûs troch ûntstien is…), en katoliken waarden meastentiids likegoed by en yn’e protestante doarpstsjerke begroeven. Faaks wie er dochs gewoan in tragysk ier stoarne dûmny.

Fierders steane der noch twa Latynske fersen op dizze stien, mar dy moat ik mar foar letter bewarje.

Tiisdei, achttjin oktober 2011.

Posted in Skiednis, Taal, Tsjerken | Tagged: , , , , , | 9 Comments »

Jitris oer Watse fan Hania

Posted by André Looijenga on 23/05/2011

Befrijingsdei wie ik op’e fyts yn Jorwert en ûntduts dêr yn’e tsjerke it grêf fan Wattie (Watthie, Watse) van Hania. Yn in earder blôchke bespruts ik syn stien en syn skokkende dea: Wattie wie vermoordt in syn slaepkamer!

Wa hie dizze moard op syn gewisse? Wat wie it motyf ta de moard op dizze Hania? Hokfoar man wie Wattie, en hie er syn ein faaks oer himsels ôfroppen?

Ferskate minsken hawwe my de lêste wiken frege om in ferfolch. Goffe Jensma wiisde my op in artikel fan D.J. van der Meer, út it Genealogysk Jierboek (1969, 17sqq.), oer ‘Aersum, Fûns en Hesens ûnder Jorwert’.

D.J. van der Meer hat it folgjende oer Hania syn dea te fertellen:

Neffens E.M. van Burmania wie Watthie van Hania yn 1569 (noch) dwaende mei de bou fan it Hûs to Hesens; hoe of hwat is fierder net bikend, mar yn de nacht fan 2 op 3 desimber krongen wurklju yn de sliepkeamer fan Watthie en formoarden him.

Oft wy hjir to dwaen hawwe mei in roafmoard of in wraekmoard is net bikend. Wy hawwe socht yn de kriminele rol fan it Hof fan Fryslân, mar hawwe neat foun fan in birjochting fan de moardners. Dy binne blykber net foun. Hoe’t Burmania dan skriuwe kin fan “de werklieden in het huis hetwelk hij aldaar deed bouwen” is frjemd. (p. 21)

Ús Wattie van Hania kaam fan oarsprong fan Penjum en wie de soan fan in Douwe Abbes soan en Doedt van Donia. Troch syn twadde frou, Ydt Sickes dochter Graetnya (Yda van Gratinga), kaam Wattie van Hania yn it besit fan it guod Hesens by Jorwert. Ydt moat dit Hesens urven hawwe fan de kant fan har memme heit, Epo Aylva. Earne nei 1543 hawwe Wattie en Ydt har te wenjen set op Hesens (yn elts gefal wennen se dêr yn 1560). 

Hesens is noch altyd de namme fan in lyts buorskip sa’n 2 km noardlik fan Jorwert. Fan in stins, state of eale wente is op it plak ‘Grut Hesens’ neat mear te sjen. Der is in beskriuwing fan it Hûs te Hesens yn in ferkeapakte út 1640 (Van der Meer 1969, 23-24). Faaks jout dit in ympressy fan hoe’t it der yn de tiid fan Wattie van Hania útseach:

de heerlijcke groote leijdeckte huijsinge met de twee toorns daer aen, de koets bedsteeden ende twe grote tassen daerin staende, met de nae aengeboude rood pande ceucken, de heerlijcke groote poorte, mett twe camers daer boven, de schuijre, voorts hovinge, gracht ende singel

In mânsk hûs dus mei twa tuorren, in grutte poarte derfoar, in skuorre derneist en grêft en beamsingel deromhinne. Yn de jierren 1713-1715 waard de state ôfbrutsen. 

Werom nei Wattie van Hania, dy’t yn 1569 troch wurklju ombrocht wêze soe yn syn sliepkeamer. De genealooch E.M. van Burmania ferbûn it gegeven fan de moarddiedige ‘werklieden’ oan de bou of ferbouwing fan it Hûs Hesens. Soe kinne, mar fan de bouskiednis fan it hûs is fansels al hast 300 jier neat mear te sjen. En boppedat: wêr hie Burmania it ferhaal oer de boulju fuort?

At yndied, lykas Van der Meer meldt, prosesstikken ûntbrekke soene, bliuwt der neat oer as spekulaasje. In moai spul oars: in sechtjinde-ieuske detective.

Miskien hawwe de timmerlju it dien. Maklike skuldigen oars, bûtensteanders faaks, leger yn oansjen, ûnbetrouber folk grif heart men de Jorwerters al gruten. Mar hearskip Hania hie grif ek syn fijannen, yn Jorwert of fierderop. Rjochtsaken oer lân en ûnreplik guod binne fan him bekind, konflikten mei syn skoanfamylje, de Gratinga’s. In nijkommer like er faaks dy’t binnenkrong tusken de pommeranten fan Baarderadiel. Of dan syn âldste soan Wattie Hania junior, dy’t sa tragysk hommels nei syn heit de holle dellei. Soan Wattie soe dochs net de moardner west ha? De wierheid oerdutsen ha mei in grouwe stien en in from Latynsk fers?

Yn elts gefal: in trageedzje dêr op Hesens, middenmank Jorwert, Hilaard, Húns en Leons, yn’e winter fan 1569/1570.

Moandei, trijentweintich maaie 2011.

Posted in Skiednis, Tsjerken | Tagged: , , , , | 1 Comment »

Wa fermoarde Watse fan Hania?

Posted by André Looijenga on 06/05/2011

Yn Jorwert leit der in grouwe âlde grêfstien neist de noarddoar fan’e tsjerke. Mannichien rint der gau by del, fierder dizze midsieuske tsjerke yn. De grize stien leit wat ûnder it stof, en yn’e hoeke binne der in ruostige brânblusser en skurf houten bankje op delset. Wapens binne op’e stien úthakt, in hiel renêssânse-bouwurk, allegoaryske frommiskes en in gedicht yn it Latyn. My troffen de wurden op’e râne:

Anno XV hondert LXIX tusken den 2 en 3 decembris i[n]der nacht / vermoordt in syn slaepkamer de eerentvesten heersch[ap] [W]attie va[n] Ha[n]nia…

Yn’e nacht fan 2 op 3 desimber 1569 waard Watse fan Hania fermoarde yn syn sliepkeamer. Nuver dat dit sa eksplisyt op syn famyljegrêf neamd wurdt. Nuverder noch dat dizze Wattie sa gewelddadich oan syn ein kaam. Fregest dy ôf: wa hat dat dien? en wat wie it motyf?

De stien sels swijt fierders. Watse syn echte huisfrow Yda van Gratinga wie al op 10 desimber 1565 ferstoarn, harren soan Wattie folge op 22 maart 1570. Noch gjin fjouwer moannen nei syn heit… 

De Latynske ynskripsje stammert boppedat, trochdat der in pear dústen yn slein binne, faaks doe’t yn 1951 de toer delstoarte op dit part fan’e tsjerke. Ik kin hjir noch gjin folsleine tekst en oersetting jaan — dêr is mear ûndersyk foar nedich –, mar dochs efkes de earste en ridlik lêsbere rigel fan dit achtrigelige fers:

En tria contegit hoc exsanguina corpora sa[crum

Sjoch, trije deade lichems bedekt dit hillichdom…

It mystearje bliuwt. Wa wit hjir mear fan? As spin-off fan myn promoasje-ûndersyk kin it altiten noch op in 16e-ieuske detective útdraaie…

De tsjerke fan Jorwert (foto fan http://www.reliwiki.nl)

Oerdeis is de tsjerke fan Jorwert, ien fan’e moaiste doarpstsjerken fan Fryslân, yn dizze tiid fan it jier hast altyd iepen. In âlde dame dy’t efter de tsjerke wennet, docht alle dagen de doarren fan it slot. Wiene se by alle midsieuske tsjerken yn ús provinsje mar sa freonlik en goed fan betrouwen foar besikers oer… Mar ja, Jorwert leit ôfsidich fan’e grutte dyk, lûkt benammen lêzers fan Geert Mak, en de fleurige âld frou mei har ‘kroade’ (rollator) hâldt de buorren wol yn it each.

Freed, seis maaie 2011.

Posted in Skiednis, Tsjerken | Tagged: , , , , , | 3 Comments »

Op’e syk nei Viglius

Posted by André Looijenga on 12/04/2011

Ôfrûne simmer reizge ik yn Fryslân en yn België tafallich lâns oantinkens oan de grutste Fries (fan’e sechtjinde ieu): Viglius ab Aytta Zuichemus. Viglius (1507-1577), dy’t opgroeide yn Swichum, humanist, jurist, riedshear fan Karel V en Filips II. Hy siet yn’e Geheime Rie te Brussel, yn’e Grutte Rie fan Mechelen, wie foarsitter fan’e Rie fan Steate, en boppedat ek proast fan’e Sint-Baafskatedraal yn Gint. Viglius wie in betûft netwurker en holp ek it Fryske netwurk om him hinne oan moaie putsjes yn keninklike tsjinst. Sa fier koene je it doe skoppe mei it Latyn en in humanistyske oplieding…

Yn Swichum stiet noch de tsjerke dêr’t Viglius syn omke Bernardus Bucho pastoar wie. Op’e ein fan syn libben stifte Viglius dêr it Aytta-Godshûs, in gasthûs foar de âlderein. It gebou stie om 1900 hinne noch oerein, mar waard fertutearze ôfbrutsen ynstee fan restaurearre. Inkeld de tinkstiennen binne bleaun. Der stiet op:

Opus Hoc Viglius zuichemus ab / Aijtta fundauit et procurante Gerbrando / eius fratre exædificatum existit

Dit wurk hat Viglius Swichumer fan Aytta stifte en, wylst syn broer Gerbrand foar it bouwen soarge, oprjochte.    

De tsjerke fan Swichum is oan’e bûtenkant oars sûnt de tiid fan Viglius fan Aytta net in soad oan feroare:

Doe’t ik in wike as wat letter yn Gint wie, seach ik yn ien fan’e súdlike strielkapellen fan it koar fan’e Sint-Baafs Viglius syn grêf. Ús Viglius nimt dêr in hiele kapel yn beslach. It muoit my dat ik doe net, tsjin’e regels yn, dochs foto’s makke haw. Viglius hat dêr in trijelûk delsette litten, mei op’e bûtenkant fan it rjochterlûk fan dit triptyk himsels biddend as domproast. Dêrtsjinoer in mânske swarte stien mei in lange Latynske ynskripsje oer Viglius syn libben en wurk.

By it útgean út’e katedraal foel my noch op dat op al it houtwurk by de doar nôtskeaven stiene: it wapen fan de Aytta’s.

In pear dagen earder wiene wy yn Leuven. Oan’e Naamsestraat stiet dêr noch it College van de Korenschoof, it Viglius-College, dat Viglius fan Aytta stifte hat foar studinten út Fryslân. Koart nei syn dea makke de reformaasje dat de measte Friezen net mear yn it katolike Leuven studearje woene. Noch gjin tsien jier letter hie Fryslân yn Frjentsjer syn eigen universiteit. It kolleezje bleau bestean, mar waard júst bedoeld foar studinten út it re-katolisearre Gint dêr’t Viglius oan’e Sint-Baafs ferbûn west hie.

De Aytta-nôtskeaf is op’e foto net hiel dúdlik boppe de yngong te sjen. Tsjintwurdich wurdt it kolleezje troch de universiteit Leuven net mear brûkt.

Tiisdei, tolve april 2011.  

Posted in Skiednis, Tsjerken | Tagged: , , , , , , , | 2 Comments »

De fjoertoer fan Deinum

Posted by André Looijenga on 19/07/2010

Yn Deinum stiet in sipel op’e toer. In moaie toer oars, en in tsjerke ek mei in samling útsûnderlik moaie renêssânse-serken. Ferline wike tongersdei wie ik yn Deinum mei ús ûndersyksgroepke néo-latynske ynskripsjes. Yn Frjentsjer hiene wy al hast twa oeren yn’e tsjerke nei âlde stiennen sjoen, hiene it stee fan’e âld universiteit opsocht, it Museum Martena en it stedhûs, mar de fiif Feytsma-stiennen yn it koar fan Deinum (en it freonlike echtpear Kuipers) makken de dei hielendal moai ôf.

De Latynske opskriften fan guon fan’e Feytsma’s hiene ús nei Deinum brocht. Ta beslút koe ik ek noch op de folgjende ynskripsje bûten yn’e noardmuorre fan’e toer wize:

Ut struxere Pharum fastigia lucida nautis,

     sic procul haec horas turris iterque notat.

.

Allyk’t se Pharos bouden as ljochtsjende spits foar seelju,

sa jout fan fierren dizze toer de oeren en de wei oan.

Read the rest of this entry »

Posted in Dien, Tsjerken | Tagged: , , , , , , | 1 Comment »

Albada-stien

Posted by André Looijenga on 02/07/2010

Ien fan’e dingen dêr’t ik my mei dwaande hâld, binne Latynske ynskripsjes út Fryslân en Grinslân. Lêsten wie ik in wykein yn Tersoal. Ik kaam doe op in waarme sneontemiddei ek efkes op’e fyts troch ús buordoarp Poppenwier. Oan’e Bûtenbuorren hong in flagge oan it tsjerkhôfshikke, dat der wie wat te rêden. Ik derop ôf. Yn’e iepen doar siet in frou op in klapstuolke, der wie in tentoanstelling fan Cornelis Jetses-collectabilia en âlde fotokamera’s en platespylders, en ik wie tige wolkom om binnen te sjen.

De herfoarmde tsjerke fan Poppenwier is in nijbou út midden 19e ieu, op in flak terpke tusken skyldereftige huzen en spultsjes. De tsjerke is fan binnen frij rom, mar ienfâldich. Der is in grutte kreake, mar gjin oargel. De grutste bysûnderheid leit ûnder de preekstoel, skean op’e as fan it tsjerkgebou tusken de estrikken yn it koar: de grêfstien fan de Albada’s.

In geweldige renêssânse-stien! Hy is makke troch Benedictus Gerbrandtsz (B . 1558 . G stiet der boppe-oan). Wat ôfsliten en tehavene, mar noch altiten in keunststik oan detaillearring, wapenskylden en humanisteletters. Ik stie de stien fan alle kanten te besjen en wat fotootsje te sjitten, doe’t de frou út foarportaal kaam. Hja rôp frou Douma der efkes by dy’t mear te fertellen wist oer dizze stien (en sa freonlik wie my dizze foto troch te stjoeren).

De grêfstein fan'e Albada's út 1558 (foto © Pier van der Heide)

Ûnder dizze stien lizze Lieuwe Hettes Albada (stoarn yn 1553), syn frou Frouck Roerda (krekt dêrnei yn 1554) en harren soan Hette Albada (yn 1587). De heit en de mem binne binnen in moanne weirekke. Heit en soan wiene beide grytman fan Raerderhim. Nijsgjirrich dat de namme fan dy gritenij yn 1558 as Raerderhem skreaun waard, en yn/nei 1587 as Rauwerder Hem.

My gûng it yn it foarste plak om it Latynske opskrift. It is in ferske fan trije rigels, yn hexameters:

Read the rest of this entry »

Posted in Dien, Tsjerken | Tagged: , , , , , , , | 2 Comments »

Boarnwert – II

Posted by André Looijenga on 02/05/2010

De ynskripsje fan'e Lytse Jouwer yn Boarnwert

It wie in prachtige dei juster, doe’t wy by fiif tsjerken en har oargels yn Noardeast-Fryslân lâns gongen. Allinnich ús besite oan Boarnwert waard in bytsje ynkoarte trochdat it reinde dat it spjilde. Boarnwert sprekke je út as Bwaa(n)wt, blykte, ta fernuvering fan’e net-Fryskpraters. Fanwegen it rynsk streamend himelwetter koe ik op it hôf net lang stilstean by Althuysen syn stien. Dêrom by dizze in fotootsje, transkripsje en sljochte werstavering: 

Tot tijenst fin dij, dij weij úwz lærre 

Neij t iewig Himmelsck húwz om hæg 

Dær Goad wúrt fin zijn tijenners ærre 

Stiet hier dit ierdsche húwz om læg 

Mar zoa wij wol dwaan in úwz neij Goads wille flije 

Dan zille wij hier neij ien better wenning krije 

Ta tsjinst fan dy’t de wei ús leare nei it ivich himelsk hûs omheech, dêr’t God wurdt fan syn tsjinners eare, stiet hjir dit ierdske hûs omleech. Mar sa wy wol dwaan en ús nei Gods wille flije, dan sille wy hjirnei in better wenning krije. 

Dizze seis rigels, earder de geveltop fan’e pastory op’e Lytse Jouwer, binne dus miskyn wol de âldste yn stien beitele Fryske ynskripsje. In ûnbekinde mylpeal yn’e taalskiednis. Spitich dat nei de Althuysens de nederklits noch wol efkes oanhold. 

Snein, twa maaie 2010.

Posted in Dien, Skriftekennisse, Tsjerken | Tagged: , , , , , | 1 Comment »

Monumenta Groningana

Posted by André Looijenga on 26/04/2010

It Frysk blôchjen is goed foar myn boekekast, blykt mar.

Fan’e jûn út wurk gûng ik efkes by Asing Walthaus del, yn syn stins op’e terp fan Nijehou. Dy woe fan syn eksimplaar fan it grutte Grinslanner opskrifteboek fan Pathuis ôf, wylst ik dizzer dagen mei dwaande bin mei de Latynske grêfynskripsjes út’e kelder fan it Grinzer Akademygebou. Mar, hawar, ús petearke yn’e koken hat Walthaus op syn blôch jitte wiidweidich beskreaun.

It boek yn kwestje wie ienris fan Asing syn pake, B.A. Dijkstra fan Ballum op it Amelân (at ik de list mei yntekenders goed lêzen haw). De ien jout it troch oan’e oar. It liket de skepter fan Agamemnon (Il. 2.101-108) wol, no.

Moandei, seisentweintich april 2010.

Posted in Dien | Tagged: , , , , | Leave a Comment »

Boarnwert

Posted by André Looijenga on 24/04/2010

Nije wike sneon, 1 maaie, sille in freon fan my dy’t oargel spilet en ik in tsjerkentochtsje organisearje yn it noardeasten fan Fryslân. Sa’t it no liket, gean wy de âlde tsjerken fan Rinsumageast, Boarnwert, Foudgum, Hantumhuzen en Wetsens by del.

Ik bin sels bot benijd nei it hiel beskieden tsjerkje fan Boarnwert (Nl. Bornwird). It stiet op in terpke dat hast gjin ynwenners mear hat, efkes bûten Dokkum. Bysûnder is yn Boarnwert in skildering fan Sint-Kristoffel, de hillige reus dy’t reizgers tsjin ûngemakken beskermet. Unyk is boppedat de nijsgjirrige ynskripsje dy’t boppe de doar fan’e tsjerke ynmetsele is. Faaks is dit de âldst bewarre yn stien úthoude Fryske tekst: in epigram fan’e frijwol fergetten Fryske dûmny en dichter Jan Althuysen (1715-1763).

Althuysen brocht yn 1755 (yn’e mande mei syn heit) in bondel Friesche Rymlery út, mei eigen gelegenheidsfersen en in beriming fan alle psalmen. Op’e titelpagina neamde er himsels “Jinwurdig Pastoor op dy Lytze Jouwer“. De stien yn Boarnwert komt eins ek fan’e Lytse Jouwer (Nl. Hiaure). De ynskripsje siet dêr yn’e muorre fan Althuysen syn pastory, en is pas yn 1906 boppe de Boarnwerter doar te lâne kaam.

In herdruk fan de Althuysens har Rymlery is my net bekind. Yn’e Grinzer byb koe ik alteast neat fine as in pear blomlêsde ferskes yn in lyts boekje fan Waling Dykstra.

Wa’t mei wol op ús histoaryske, literêre, arsjitektoanyske en muzikale tsjerken-en-oargeltocht, kin him by my opjaan.

Sneon, fjouwerentweintich april 2010.

Posted in Skriftekennisse, Tsjerken | Tagged: , , , , , | 2 Comments »